Պավել Լուսպեկաև. Ի՞նչ ազգություն ուներ «ամենառուսաստանցի մաքսային ծառայող» Վերեշչագինը

Ի՞նչ էր նրա իսկական ազգանունը

Լեգենդար դերասան Պավել Լուսպեկաևը խորհրդային ժողովրդի հիշողության մեջ մնաց, իհարկե, «Անապատի ճերմակ արևը» ֆիլմում մաքասավոր Վերեշչագինի իր նշանավոր դերի շնորհիվ: Թեպետ, իր՝ ավաղ կարճատև կյանքում մեր հերոսը հասցրեց մարմնավորել և բազմաթիվ այլ դերեր թե՛ կինոյում, թե՛ թատերաբեմին:

Ուշագրավ է, որ «Անապատի ճերմակ արևում» Պավելին ի սկզբանե մի փոքր դեր էր հատկացված, ընդամենը մի քանի համր տեսարաններով: Սակայն, խարիզմատիկ դերասանը այնպես ներկայացավ, որ ռեժիսոր Վլադիմիր Մոտիլը մաքսավոր Վերեշչագինին ֆիլմի գլխավոր հերոսներից մեկը դարձնելու  ճակատագրական որոշում կայացրեց: Եւ նա անգամ փոխեց Վերեշչագինի սկզբնական անունը՝ Ալեքսանդրը, Պավելով՝ դերակատարի անվամբ:

Մաքսավոր Վերեշչագինը անմահացրեց Պավել Լուսպեկաևին: Եւ հակառակը…

Եւ ահա, արդեն մոտ կես դար շարունակ, մեր սրտերում երգում է տիկին-հաջողության մասին հենց այն անմահ երգը… Դե, իսկ ազնիվ հայրենասեր մաքսավորի կերպարով Պավել Լուսպեկաևի արձանները տեղադրված են ողջ Ռուսաստանով մեկ՝ Սախալինից մինչև Կալինինգրադ: Իսկ չէ՞ որ Պավել Լուսպեկաևն ինքն էլ հերոս էր՝ Մեծ հայրենականում նա արիաբար կռվել է թշնամու թիկունքում դիվերսիոն ջոկատում… Ռազմական վերքերն էլ անժամանակ տարան նրան…

Պավել Լուսպեկաևի ազգությունը

Մեր հերոսը միևնույն ժամանակ երկու մեծ ժողովուրդների զավակ է: Մոր՝ Սերաֆիմա Կովալևայի կողմից նա ռուս Դոնի կազակ է: Իսկ հոր՝ Բաղդասար Ղուկասի Լուսպեկյանի (Լուսպեկովի) կողմից դոնի հայերից է:

Պավել Լուսպեկաևը երիտասարդ տարիներին

Դոնի հայերը առանձնահատուկ ենթաէթնոս են, որոնք Դոնում են ապրում  XVIII դարի վերջից՝ Ղրիմից կայսրուհի Եկատերինա Մեծի հրավերով:

Դոնի հայերը խոսում են հայերենի Անիի յուրահատուկ բարբառով, որով խոսում էին դեռևս XI դարում բարբարոսների կողմից ավերված հայոց հնագույն մայրաքաղաք Անիի բնակիչները: Հայերենի հենց այդ բարբառն էլ մեր հրապարակման հերոսի հարազատ լեզուն էր:

Պավել Լուսպեկաևը ծնվել է հեռավոր 1779 թվականին հիմնված Դոնի ամենահայտնի հայկական բնակավայրերից մեկում՝ Մեծ Սալայում:

Սուրբ Աստվածածին հայկական եկեղեցին Պավել Լուսպեկաևի հայրենի Մեծ Սալա գյուղում

Մեր հոդվածի հերոսի հայ պապը հեղափոխությունից առաջ այստեղի ամենահայտնի առևտրականներից և արդյունաբերողներից մեկն էր, նա թանկարժեք գործվածքի արտադրամասի սեփականատեր էր: Լուսպեկյանների հսկայական կալվածքը մինչ օրս էլ կանգուն է Մեծ Սալայում, թեպետ և բաժանված է մի քանի սեփականատերերի միջև: Այսպիսով, մեր հերոսի իսկական անուն-ազգանունն է Պավել Բաղդասարի Լուսպեկյան: Ճիշտ է, դերասանական միջավայրում նա ռուսականացրել է իր ազգանունը, որպեսզի ոչ հայերի համար ավելի հեշտ լինի այն հիշելը: Այդպես էլ նա դարձավ Պավել Բորիսի Լուսպեկաև:

Ի դեպ, Լուսպեկյան ազգանունը սերում է հին հայկական Լուսպեկ անունից, որ նշանակում է «լուսյ բերող»:

Ավելորդ է ասելը, որ Դոնի հայերը հպարտանում են իրենց հայրենակցով: Եւ նրանք նշում են, որ Պավելն իրոք իսկական զինվորի բնավորություն ուներ: Կանգուն, անկոտրում, ուժեղ: Կյանքում էլ՝ ինչպես էկրանին: Մեծ Սալայում Պավել Լուսպեկաևի պատվին 2019 թվականին կիսանդրի է տեղադրվել:

Աղբյուր