Անդրեյ Պլախով.ՆԱ ՏԵՍԵԼ ԷՐ ՆՐԱՆ ԴԱԳԱՂՈՒՄ
100 տարի առաջ, ամռան առաջին օրը, ծնվել է Մերիլին Մոնրոն։ Նրա շուրջ ստեղծված պաշտամունքով հետաքրքրված՝ ես այցելեցի դերասանուհու գերեզմանը Հոլիվուդի գերեզմանատանը և զգացի, որ մոտեցա այս աստղային ֆենոմենի բացատրությանը։
Վեսթվուդ-Վիլիջ գերեզմանատունը Լոս Անջելեսի արևմտյան հատվածում գտնվող հիշատակի պարկ է։ Մերիլինը հանգչում է մարմարե պատի մեջ գտնվող դամբարանում, որը նման չէ եվրոպականներին։ Իրականում դա պատի մեծ խորշ է, որտեղ տեղադրված է դերասանուհու բրոնզե դագաղը, իսկ կողքին՝ նմանատիպ խորշեր։ Ինչպես նա չէր կարողանում ազատվել մարդկանց կպչուն ուշադրությունից կյանքի ընթացքում, այնպես էլ մահից հետո չկարողացավ գտնել իր ցանկալի մենությունը։ Այցելուները հաճույքով պատմում են այն պատմությունը, թե ինչպես մի միլիոնատեր երկրպագու գնել է վերևի խորշը և պատվիրել, որ իրեն դնեն դեմքով ներքև՝ իր սիրելիին «նայելու» համար։ Մերիլինի «հավերժական» հարևանների թվում են նաև Playboy ամսագրի հիմնադիր Հյու Հեֆները և նույն գերեզմանատանը հանգչող հայտնի դերասան Քըրք Դուգլասը։ Նա ապրել է 103 տարի, իսկ Մոնրոն՝ ընդամենը 36։
Այս հակադրությունը հուշում է որոշակի օրինաչափության մասին։ Դուգլասին՝ հարգանք, բայց ոչ ավելին։ Ո՞վ է նոր սերնդի կինոդիտողներից հիշում նրան երիտասարդ տարիքում։ Իսկ ահա կուլտային Ջեյմս Դինը՝ «պատճառ չունեցող ապստամբը», մահացավ ավտովթարից 24 տարեկանում և այդպես էլ մնաց հավերժ երիտասարդ, իսկ հիշողությունը նրա մասին փոխանցվում է սերունդից սերունդ, նույնիսկ եթե նրա ֆիլմերը շատերը չեն դիտել։ Դժվար է նրան մոռանալ, երբ նա հիշեցնում է իր մասին շապիկների պրինտներով, հուշանվեր բաժակներով և նույնիսկ գուլպաներով։
Երբ դեռ կինեմատոգրաֆը գոյություն չուներ կամ նոր էր ծնվում, կուլտային կարգավիճակ ունեին «անիծյալ բանաստեղծներն» ու նկարիչները՝ Ռեմբո, Ապոլիներ, Վան Գոգ, Մոդիլյանի։ Թերևս ամենահին «գերեզմանային պաշտամունքներից» մեկը կարելի է տեսնել Փարիզի Պեր-Լաշեզում, որտեղ հանգչում է Օսկար Ուայլդը՝ իր կյանքի վերջին շրջանում տառապած և Ռեդինգի բանտում անցկացրած օրերից հետո, որի շիրիմը երկրպագուները համբուրում են։
Պաշտամունքները սովորաբար առաջանում են, երբ դրանց օբյեկտները վաղ են հեռանում կյանքից։ Եվ հատկապես հաճախ՝ եթե նրանց կյանքը չի տեղավորվում «բարեկեցիկ կենսագրության» շրջանակներում, ուղեկցվում է կրքոտությամբ, արատներով կամ սկանդալներով, իսկ ավարտվում է ողբերգությամբ։ Այդպիսի մարդիկ դառնում են ժամանակակից առասպելների հերոսներ։ Հիշենք Ջիմ Մորիսոնին, Կուրտ Քոբեյնին, Ջոն Լենոնին, Ռիվեր Ֆինիքսին, Հիթ Լեջերին։ Եվրոպական աստղերից՝ Ժերար Ֆիլիպին, Ռոմի Շնայդերին, Դալիդային։ Իհարկե, Բրիժիտ Բարդոն և Ալեն Դելոնը նույնպես առաջին շարքերում են, սակայն նրանց ոչ այնքան գեղեցիկ ծերությունը որոշ չափով խամրեցրել է կուլտային էֆեկտը։
Մ. Մ.-ն լիովին համապատասխանում է կուլտային լինելու բոլոր հատկանիշներին․ նա տառապել է, դուրս է մնացել ընդունված շրջանակներից և մահացել երիտասարդ տարիքում։ Բայց նույնիսկ այս ընդհանուր կանոնի լույսի ներքո նրա դեպքը առանձնահատուկ է։ Նա դարձավ ոչ միայն սեքս-իդոլ, այլ նաև փոփ-մշակույթի իկոն՝ դրա ձևավորման հենց սկզբում։ Եվ փոփ-արտի գլխավոր «իկոնագիր» Էնդի Ուորհոլը բազմիցս վերարտադրեց նրա «սուրբ դիմագիծը»։
Մոնրոն դարձավ ցանկության օբյեկտ բոլոր սոցիալական շերտերի համար՝ բեյսբոլիստ Դի Մաջոյից մինչև Քենեդիների եղբայրները։ Ինտելեկտուալներն էլ բացառություն չէին։ Արթուր Միլլերը ամուսնացավ նրա հետ, սակայն բանականության և գեղեցկության միությունը երջանիկ չեղավ։ Թեև Մերիլինի գրապահարանում կային Սարտրն ու Հեմինգուեյը, և նա երազում էր խաղալ Գրուշենկային «Կարամազով եղբայրներում», Միլլերը, ինչպես «նորմալ տղամարդիկ», տեսնում էր նրա մեջ բոլորովին այլ բան։ Իսկ նա՝ գրողի կնոջ դերում, իրեն անհարմար էր զգում և, հյուրերի համար սեղան գցելիս, նույնիսկ ընկնում էր սկուտեղի հետ։
Այլ ինտելեկտուալներ նույնպես (ես գիտեի մեկին, ով իր գրասեղանի փակ դարակում պահում էր նրա լուսանկարների հավաքածուն) լուրջ չէին ընդունում նրան որպես դերասանուհի՝ հավակնություններով, ընկալում էին պարզապես որպես «շիկահեր», իսկ իրենց ձգումը նրա հանդեպ՝ որպես մեղավոր հաճույք (guilty pleasure)։ Այս ամենը տեղի էր ունենում մինչև ֆեմինիզմի հաղթարշավը, բայց նույնիսկ այդ «նոր կրոնը» ոչինչ չկարողացավ անել այս հզոր հեթանոսական պաշտամունքի դեմ։
Նրա ոչ ագրեսիվ, բայց ամենահաղթող զգայականությունը՝ կանացիության վերջին բռնկումն էր նախաֆեմինիստական դարաշրջանում։ Մերիլինը մահացավ, և այդ դարաշրջանն էլ նրա հետ։ Այժմ յուրաքանչյուրը կարող է նայել նրան, ասես դագաղում՝ թաղված և մումիացված իր հավերժ փառքի դամբարանում։