Պատժամիջոցները կարող են խթանել հայրենական կինոյի զարգացումը՝ չէ՞ որ նախկինում շուկան զավթված էր հոլիվուդյան մեյջորներով (շուկայում տիրապետող խոշոր կինոընկերություններով), – գտնում է ռեժիսոր, «Մոսֆիլմի» գլխավոր տնօրեն Կարեն Շահնազարովը, որն այսօր նշում է իր 70-ամյա հոբելյանը: Իր տարեդարձի նախօրեին նա հարցազրույց տվեց ՌԻԱ Նովոստիին և պատմեց, թե ինչպե՞ս վարվել ռուս դերասանների «չեղարկման» փաստի հետ արտերկրում, որտե՞ղ փնտրել նոր կինոգործընկերների և ի՞նչ անել մանկական կինեմատոգրաֆը վերածնելու համար:

 

-Վերջերս շատ է խոսվում ռուսաստանյան դերասանների «չեղարկման» մասին արտերկրում: Ինչպես՞ս եք դրան վերաբերում:

-Վատ եմ վերաբերում: Բայց ես դրան պարզապես ուշադրություն չեմ դարձնում, չեմ անհանգստանում: Իմ խորհուրդն է՝ չմտածել դրա մասին: Այս իրավիճակում այլ կերպ լինել չի կարող: Ամեն ինչ պարզ է, կրքերը թեժանում են, հասկանալի է, որ այսուհետ այդպես է լինելու: Այդ առթիվ բորբոքվելու ի՞նչ կարիք կա: Ինչպես առածն է ասում՝ գլուխը կտրելիս ծամերի համար չեն ողբում:

Որոշ ժամանակ անց ուզես թե չուզես, մշակութային կապերը կվերականգնվեն: Երբ և ինչպես՝ այլ հարց է: Այս լուսնի ներքո ոչինչ հավերժ չէ:

-Ներկա իրավիճակում ու՞ր պետք է ընթանա հայրենական կինոարվեստը:

-Ռուսաստանյան կինեմատոգրաֆի համար սա մեծ շանս է: Ես միշտ էլ կողմ եմ եղել օտարերկրյա ներկայության կրճատմանը մեր շուկայում: Ես գտել եմ, որ Ռուսաստանի համար ավելի լավ է չինական կամ հնդկական ուղին, որտեղ կինեմատոգրաֆը շուկայական է, պետությունն այն չի ֆինանսավորում, ընդ որում արտերկրյա կինոյի վարձույթը խիստ սահմանափակ է․ այնտեղ տարեկան մոտ 20-25 արտասահմանյան ֆիլմ է ներմուծվում: Այսօրվա դրությամբ դրանք աշխարհի մեծագույն կինեմատոգրաֆիաներն են: Իսկ չինական կինոշուկան, ամերիկյանից առաջ անցնելով, առաջինն է դարձել:

-Դուք գտնում եք, որ Հոլիվուդի սահմանափակումը վարձույթում մեզ օգուտ կբերի՞:

-Ես գտնում էի, որ մենք դա ավելի վաղ պետք է արած լինեինք, սակայն դա անհնար էր՝ ամեն տեսակի լոբբիներ, վաձութատուներ: Երբ այդ հարցը բարձրանում էր, ազդող խմբեր էին հայտնվում, որոնք ասում էին, թե մենք չպետք է հայրենի ունկնդրին զրկենք օտարերկրյա արտադրանքից: Բայց այժմ հոլիվուդյան ստուդիաներն իրենք դա արեցին:

Դրանից պետք է օգտվել, կտրուկ աճեցնել սեփական կինոարտադրությունը: Մենք պետք է տարեկան առնվազն 250-300 ֆիլմ թողարկենք: Դա հնարավոր է, սակայն հարկավոր են ճիշտ լուծումներ: Պետք է կինոյի կազմակերպումը փոխել: Ի դեպ, 1950-ականներին ԽՍՀՄ-ում «սակավաֆիլմություն» էր, տարեկան 15 ֆիլմ էին թողարկում: Այն ժամանակ որոշեցին աճեցնել արտադրությունը, և սկսեցին 250 ֆիլմ արտադրել: Կարողացան, չէ՞:

-Պատժամիջոցները որևէ կերպ արտացոլվեցի՞ն «Մոսֆիլմի» վրա: Արդյո՞ք աշխատանքը կվերափոխվի:

-Խորհրդային ժամանակներում պետությունը հանդես էր գալիս պրոդյուսըրի դերում, միջոցները փոխանցվում էին ստուդիաներին: Մեր ժամանակներում հակառակն է. փողը պրոդյուսըրների ձեռքում է: Ներկայիս կառուցվածքով «Մոսֆիլմը» դառնում է ֆիլմերի տեխնոլոգիական արտադրությունն ապահովող արտադրատեխնիկական ձեռնարկություն:

«Մոսֆիլմը» արտադրությունը ավելացնելը թույլ տվող հիմք է ստեղծել: Բայց մենք ինքներս դա չենք կարող անել. կամ պետք է համակարգը փոխենք, կամ խորհրդայինին վերադառնանք: Չէ՞ որ մենք շուկայական ձեռնարկություն ենք, պետությունից ոչինչ չենք ստանում: Առայժմ մեզ մոտ ամեն ինչ կարգին է: Կան հզորություններ, թողարկվել են նոր տաղավարներ: Բայց ընդհանուր քաղաքականությունը մենք չենք որոշում:

-Հիմա նաև խոսում են գաղափարների ճգնաժամի մասին կինոյում: Ինչի՞ հետ է դա կապված:

-Ֆիլմերը առանձին գոյատևել չեն կարող, դրանք հասարակության մասն են: Այո, ճգնաժամ իսկապես կա: Բավական միամիտ է կարծել, որ կինոն այնպիսի գաղափարներ առաջ կբերի, որոնց ետևից կգնա հասարակությունը: Ինձ թվում է, պետք է խոսել հասարակության մեջ գաղափարների ճգնաժամից, դա ավելի լուրջ թեմա է:

-Որքանո՞վ է արդարացված ասիական, աֆրիկյան, լատինաամերիկյան կինոշուկաներին կողմնորոշվելը: Մեզանում այդ երկրների ֆիլմերի բաժինը մեծ չէր, որոշ բացառություններով:

-Եթե դուք ուրիշ ոչինչ չունեք, ամեն ինչ փակել են, եթե դուք կինոթատրոններում ցուցադրելու բան չունեք, և դուք սեփականը չեն արտադրում, նշանակում է, պետք է այլ շուկաներ, այլ ուղիներ որոնել:

Իմ դիրքորոշումն է՝ ավելի լավ է սեփականն անել: Բայց, ամեն դեպքում, ֆիլմերը հարկ է փնտրել այնտեղ, որտեղ դուք կարող եք դրանք ստանալ: Մենք «ասիական» ներկայություն» չունեինք, որովհետև կինովարձույթը զավթված էր ամերիկացիների կողմից, իրենց էր պատկանում: Նրանք ոչ ոքի մուտքն այստեղ չէին թույլ տալիս: Այդ իմաստով մենք իսկական գաղութ էինք: Մեր «տերերը» շուկայից գնացին, իսկ կառապաններն առանց ձիերի մնացին: Ի՞նչ անել: Պետք է ուրիշ ձիեր փնտրել: Մեր շուկան շուկա չէր, այլ կեղծ շուկա, նրանում աշխատող շատ մարդիկ չեն պատկերացնում, թե ինչպե՞ս անել այլ կերպ: Նրանք սովոր են, որ ամերիկացիները ամեն ինչ անում էին. բերում էին, կրկնօրինակում էին, գովազդի համար վճարում էին: Նրանք կառավարում էին, իսկ մեր վարձութատուները 15-20 տոկոս էին ստանում այն բանի համար, որ այդ արտադրանքը սպասարկում էին կինոթատրոններում:

Համարվում է, որ Ռուսաստանում վերջին տարիներին կորսվել է «մանկական կինոյի ֆենոմենը»: Ի՞նչ է պետք անել այդ ուղղության վերածննդի համար:

-Խնդիրը կազմակերպման մեջ է, այդ բացերը ոչ մի փողով չեն ծածկվի: Ես կողմ եմ, որ մենք ավելի շատ շուկայական ձեռնարկներ ունենանք: Բայց մանկական կինոյի զարգացման համար խորհրդային համակարգն իսկականն է: Այս հատվածում հենց դրան է պետք վերադառնալ: Հենց նա է աշխարհում ստեղծել մանկական կինոյի այդ ֆենոմենը. ոչ մի տեղ, այդ թվում ԱՄՆ-ում, չեն եղել այնպիսի ֆիլմեր, ինչպես մեզ մոտ՝ ԽՍՀՄ-ում: Մեր երկրում ընդհանուր տրամադրվածությունն է՝ «խորհրդային ամեն բան հնացած է և անպիտան»: Եւ ահա՝ ունենք այն, ինչ ունենք:

Փողից բացի, պետք է ամեն ինչ կազմակերպել. հարկավոր է գլխավոր պրոդյուսըր, ամեն ինչի համար պատասխանատու ղեկավար: Հարկավոր են խմբագրական խմբեր, սցենարների մշակումներ: Մենք կարգին կադրդր էլ չունենք, նրանց դաստիարակել է հարկավոր:

Եթե վերադառնանք «ոչմանկական» կինոյի թեմային: Ես գիտեմ, որ դուք շուտով սկսելու եք «Խիտրովկա» նոր նախագծի նկարահանումները: Ի՞նչ է դա:

-Այո, բայց առայժմ մանրամասն պատմել չեմ կարող: Սցենարը ճանաչված ռուս լրագրող և գրող Վլադիմիր Գիլյարովսկու երկերի հիման վրա է, որը նկարագրում է մոսկովյան ետնախորշերի կյանքը, և Արթուր Կոնան Դոյլի: Մենք խառնել ենք երկու ականավոր հեղինակների: Գլխավոր հերոսներն են հենց ինքը՝ Գիլյարովսկին, և Կոնստանտին Ստանիսլավսկին՝ մեր մեծանուն ռեժիսորն ու դերասանը: Գործողության ժամանակը՝ XX դարի սկիզբ: Դա սեփական եզրակացություններ անելու նյութ է:

ՀԳԿարեն Շահնազարովը ծնվել է 1952 թ. հուլիսի 8-ին Կրասնոդարում: ԽՍՀՄ-ում ռեժիսորին համաժողովրդական սեր են բերել նրա «Կուրիեր», «Մենք ջազից ենք», «Ձմեռային երեկոն Գագրայում» ֆիլմերը: Շահնազարովը նաև նկարահանել է «Զերո քաղաքը», «Ճերմակ վագրը», «Հիվանդասենյակ №6», «Աննա Կարենինա. Վրոնսկու պատմությունը» ֆիլմերը:

Ռեժիսորը «Մոսֆիլմ» կինոկոնցերնի ղեկավարն է 1998 թվականից: Շահնազարովը Վասիլևվսկի եղբայրների անվան ՌԽՖՍՀ Պետական մրցանակի (1988) և ՌԴ երկու պետական մրցանակների  (2003, 2013) դափնեկիր է, ֆրանսիական Արվեստի և գրականության շքանշանի կավալեր (2018):

Թարգմանությունը ռուսերենից՝  Լիլիթ Սարգսյանի