Ամեն անգամ պահարանը բացելիս, տեսնում եմ անկյունում կախված այդ տգեղ, անգույն, անհասկանալի երկարության ու վատ տրամադրության բաճկոնը։ «Ի՞նչ տրամադրություն կարող է ունենալ բաճկոնը» կմտածեք դուք՝ չիմանալով որ այն առհավետ իր գրպաններում է տանում իմ մեկ օրվա տխուր տրամադրությունը։ Տխրություն, որն իհարկե ծիծաղելի է, եթե համեմատենք աշխարհում այս պահին տեղի ունեցող անասելի դեպքերի հետ, բայց ոչ մի բան անել չեմ կարող, կան նման տխուր օրեր, որոնք մնում են հիշողության մեջ երկար։ Եվ ոչ շատ հեռու ապագայում, երբ ես կդառնամ ութսունն անց ալեհեր կին՝ անկարող տարբերել Մոնեին Մանեից, այս պատմությունն այնուամենայնիվ ես կհիշեմ՝ իր բոլոր մանրամասներով՝ մոռանալով իհարկե, որ արդեն պատմել եմ բոլորին նվազագույնը հարյուր անգամ։  

Հարցազրույցս նշանակված էր կեսօրին։ Արթնացել էի շատ վաղ։ Չնայած անքուն գիշերներն այնքան շատ էին, որ արթնանալու կարիք առանձնապես չկար։ Լուռ մտնելով լողասենյակ, կամաց բացեցի ջուրը, որն անմիջապես զուգակցվեց տղայիս լացի ձայնով։ Արագ փակեցի ծորակը, բայց լռությունը նորից վազելով եկավ նստեց իր տեղում։ Սա միանշանակ նորաթուխ շատ մայրերին ծանոթ երևույթ է, որը մարդիկ անվանում են «անհանգիստ, հոգնած և անքուն մոր հոգեկան խանգարման սկզբնական փուլի բնազդ»։ Քեզ մշտապես թվում է, որ նորածին երեխադ լաց է լինում, և միայն դու պետք է վազես օգնության։ Այս կյանքի էտապում լոգանքի արարողությունդ երբեմնի կես ժամից դառնում է տաս րոպե, ապա՝ հինգ, երբեմն նաև ռեկորդային երեք րոպե տաս վայրկյան։ Իսկ երբ փողոցում հանդիպող ծանոթներդ հարցնում են, ինչու ես այդքան կարճ կտրել մազերդ, չէ որ քեզ սազում էին երկար գանգուրներ, բավարարվում ես մեղմ ժպտալով և մտովի ուղարկելով զրուցակցիդ ոտքով բարձրանալու Կասկադի հինգ հարյուր յոթանասուներկու աստիճանները։

Այդ օրը Մարկը՝ իմ ոսկեծամ կանաչաչյա տղան, որոշել էր քնել երկար, շուրջ մեկ ժամ քսան րոպե տևող հանգիստ քնով։ «Սուրճ, այս պահին ինձ պետք է սուրճ», մտածեցի ես, բոբիկ ոտքերով, հնարավորինս անձայն հասնելով խոհանոց։ Դրսում բացվում էր լույսը, հանգիստ, անշտապ։ Օրը խոստանում էր լինել արևոտ։ Նայելով կամաց-կամաց եռացող սուրճի տասնյակ պղպջակներին, նորից հիշեցի հարցազրույցի մասին։  Ախր ինչ անիմաստ հանդիպում, ես չեմ փնտրում աշխատանք և ամենևին ցանկություն չունեմ յոթ ամսական տղայիս վստահելու անծանոթ դայակի։ Եռացող սուրճի պղպջակները մտքերիս անկանոնությունից ավելի արագ խառնվեցին իրար, վերջապես որոշելով թափվել։ Միգուցե՞ ես էլ ուշաթափվեմ՝  այսօրվա հանդիպումից խուսափելու համար։

Ապրելով Փարիզում, ես հոգով մնացել էի Երևանում, կարոտս ուժեղ էր, թեպետ շատերն ասում էին, որ առաջին երեք տարիներն են դժվար, հետո սովորում ես։ Միայն թե շատերը չէին ասել, որ արդյունքում սովորում ես մշտական կարոտին, դարձնելով այն պայուսակիդ անբաժան ծանրության մասը։ Տարիներ ապրելով տնից հեռու, ես այնուամենայնիվ փորձում էի պահել մասնագիտական կապերս հայրենիքի հետ և ժամանակ առ ժամանակ այստեղ-այնտեղ ուղարկել հոդվածներ ֆրանսաբնակ հայ արվեստագետների մասին։

Այդպես մի օր համացանցում կարդացի, որ փարիզյան ամենահայտնի կինոթատրոնների ցանցի գեղարվեստական ղեկավարը՝ Միքայել Դանիելը, հայ է։ Կարող է հետաքրքիր հարցազրույց ստացվել, ոգևորվեցի ես և անմիջապես կապվեցի պարոնի հետ՝ խնդրելով հանդիպում, որպես հայկական թերթի փարիզյան թղթակից։ Ի ուրախություն ինձ, Միքայելն արագ արձագանքեց՝ առաջարկելով հանդիպել Ելիսեյան դաշտերին կից գտնվող իր գրասենյակում։ Պայմանավորված օրը, թողնելով փոքրիկիս հայրական ապահով ձեռքերում, վազեցի հանդիպման, մտովի վերանայելով նախապես պատրաստած հարցերիս շարանը։ Ասես գաղտնի գործակալ, ես գիտեի Միքայել Դանիել(յան)ի մասին գրեթե ամեն ինչ՝  ցեղասպանությունից փրկված ընտանիքի թոռ, արվեստագետ ծնողներ, Սորբոնի բարձրագույն դիպլոմ, հինգ լեզուների իմացություն և համագործակցության անվերջ ցուցակ աշխարհի ամենամեծ ռեժիսորների և փառատոնների հետ։

Ես պատրաստ էի հարցազրույցին՝ նստած այս բարձր առաստաղով, ճերմակ պատերով և զուսպ ճաշակով կահավորված շքեղ սպասասրահում։ «Լիլի՞թ» լսվեց երկրորդ հարկից տղամարդու ձայն։ Աստիճաններով դեպի ինձ էր իջնում քառասուննանց, բարձրահասակ, վառ մանուշակագույն թավշյա բաճկոնով Միքայելը։ Ուղեղիս աջ՝ հայկական արմատացած քննադատությամբ լի կիսագունդը մտածեց, որ այս բաճկոնն ավելի լավ կնայվեր կրկեսում, բայց ձախը, որը կամաց ընդունում էր ֆրանսիական հանդուրժողականության երանգները, փաստարկեց, որ ես բան չեմ հասկանում նորաձևությունից։  Սիրալիր և ժպտերես,  Միքայելը համեստորեն նկատեց, որ ես նման եմ իր մտերիմներից մեկին և ցույց տվեց աշխատասեղանին դրված լուսանկարը։ Բացարձակ նման չէի, բայց դա կարևոր չէր, քանի որ Միքայելն արդեն անցել էր իր նախապես պատրաստած հարցերի ցուցակին, որտեղից եմ գալիս, ուր եմ գնում, ովքեր են ծնողներս, որտեղ եմ ստացել ուսումս և այլն։ Տաս րոպե անց նա ոտքի կանգնեց՝ մեկնելով թղթի կտոր, որտեղ գրված էր օրն ու ժամը, երբ պետք է նորից գամ իր գրասենյակ՝ աշխատանքի հարցազրույցի հաջորդ փուլի համար։ Ես չհասցրեցի որևիցե բան բացատրել, երբ արդեն կանգնած էի դրսում, ընդարձակ Ելիսեյան դաշտերը ոտքերիս տակ։

Երկու օր անց, բոբիկ ոտքերով կանգնած խոհանոցում, լուռ մաքրելով թափված սուրճի հետքերը, մտածում եմ, որ միգուցե ամեն ինչ այնքան էլ վատ չէ, միգուցե սա հերթական դուռն է՝ բացվող հեշտ և առանց ջանքերի։ Որոշված է, դնում եմ նոր սուրճ և վայելում լուռ պահի վեհությունը։ Ուրախ այս որոշումս ընդհատվում է այս անգամ իրական լացով․ Մարկոս աղան արթնացել է և վայրկյան անգամ չի ցանկանում մնալ իր սենյակում մենակ։ Մի քանի ժամ անց, հասնելով Ելիսեյան դաշտեր, նայում եմ խանութների ցուցափեղկերից մեկի մեջ իմ արտացոլանքին։ Դեմքս միանշանակ հոգնած է, բայց փրկելու է գալիս նոր, գեղեցիկ բաճկոնս, ճիշտ գույնի և երկարության։ Ամեն ինչ լավ է։ Հանդիպմանը դեռ կա քսան րոպե, Մարկը հանգիստ քնած է մանկասայլակում, հայրական ձեռքերը պետք է լինեն այստեղ տաս րոպեից, հանգիստ կզբոսնեն պողոտայով, իսկ եթե երեխան արթնանա, պայուսակում պատրաստ նրան է սպասում  սիրելի բանջարեղենամսախառը ճաշիկը։ Ժամին անհանգիստ նայելս ու հեռախոսիս զանգը համընկան։ Ասես հոլիվուդյան մելամաղձոտ կինոյի դրվագ, հեռախոսի այն կողմում հնչող ձայնը ցավով հայտնեց, որ գալ չի կարողանա, կարևոր հանդիպում ղեկավարության հետ և էլի ինչ-որ մի բան, որն արդեն չէր լսվում, քանզի ուղեղիս աշխատանքի  աղմուկը ծածկել էր մնացած բոլոր ձայները։ Կախեցի հեռախոսս, նայեցի աջ, ձախ, հետո վերև, հետո՝ մանկասայլակին, տեսնելով քունն առած, էներգիայով և հատկապես ուտելու տրամադրվածությամբ լի տղայիս ուրախ աչքերը։  Լավ, բան չկա, մտածեցի, կբարձրանամ, կբացատրեմ Միքայելին իրավիճակը և կխնդրեմ հետաձգել հանդիպումս մեկ այլ օրվա, ցանկալի է մյուս տարվա մեկ այլ օրվա։ Մտնելով նույն շքեղ շենքը, հասկացա, որ օսմանյան ճարտարապետության այս շինության փոքր և էլեգանտ վերելակների մեջ մանկասայլակս տեղավորվել չի կարող, կամ էլ կարող է, բայց առանց ինձ։ Ոչինչ, առաջին անգամ չէ, որ պետք է սայլակը գրկած ոտքով բարձրանամ։ Մի բան, որ տղայիս միշտ զվարճացնում էր, բայց ոչ այս անգամ։ Հասնելով երկրորդ հարկ և վերջապես դնելով ծանր բեռս գրասենյակի դռան դիմաց, խորը շունչ քաշեցի և վերջին անգամ ինքս ինձ նայեցի հայելու մեջ։ Բաճկոնիս վրա հայտնվել էին  անիվների հետքեր, անհասկանալի գույների անկանոն կիսաշրջաններ։ Զգում էի, որ համբերությունս կամաց-կամաց հասնում է իր սահմաններին և ինչն ամենավատն է, ճանապարհ է բացում  արցունքների ծորակի համար։ Արագ հանելով բաճկոնը, մի կերպ տեղավորեցի առանց այն էլ լի պայուսակիս մեջ, կրկին խորը շունչ քաշեցի և ձեռքս տարա դռան բռնակին, երբ լսվեց լացի ձայն։ Մարկն էր։ Լացում էր այնքան անհույս և դառը արցունքներով, որ թվում էր փարիզյան այս շքեղ պատերը ցնցվում են խղճահարությունից։ Գրասենյակի դուռը բացվեց ինքն իրեն, և ժպտերես Միքայելի փոխարեն հայտնվեց բարձրահասակ, բարձրակրունկ, «Վոգի» ամսագրի շապիկից հենց նոր իջած օգնականը։ Նրա դեմքի արտահայտությունն այնպիսին էր ասես գնչու երաժիշտ-մուրացկանների խումբը անհասկանալի կախարդանքով մետրոյի կայարանից ուղիղ ներխուժել է իր անթերի թագավորություն։

Լսելով իմ՝ սովորականից ավելի վատ ֆրանսերենով և հիմար ժպիտով ուղեկցված բացատրությունները, թե ով եմ ես և ինչու եմ եկել խանգարելու իր անդորրը, Մադամը հակառակ իր սրտի կամքի մեզ՝  ինձ, Մարկին, մանկասայլակը, մեծ պայուսակս՝ լի ճաշով, կաթով, մանկական բազմատեսակ իրերով և կեղտոտ բաճկոնով, վերջապես ներս թողեց գրասենյակ։ Մարկը լացում էր անդադար, ես փորձում էի հանգստացնել նրան՝ շատ լավ հասկանալով, որ դա կլինի հնարավոր միայն, երբ երեխան լինի կուշտ, այսինքն՝ ոչ շատ մոտ ապագայում։ Հանկարծ օգնականը օդ բարձրացրեց անթերի խնամված ձեռքերը և ասես խմբավար՝ արեց դադարի շարջում։ Ջրի ծորակը փակեցին, Մարկը լռեց, ես էլ իր հետ, անգամ Ելիսեյան դաշտերի երթևեկությունը կանգ առավ։ «Նա երևի կախարդ է», մտածեցի ես, «հաստատ, բայց՝ շատ չար», ավելացրեց մտովի Մարկը։ Անվերջ թվացող շուրջ տաս վայրկյան քար լռությունից հետո, օգնականը մայրենի սահուն ֆրանսերենով ասաց այն, ինչ գամվեց իմ հիշողության մեջ առհավետ՝ «Տիկին Սո-կա-կի-յան, (Սոխակյան ազգանունը, որը մանկուց ինձ այդքան եզակի և գեղեցիկ էր թվում, ֆրանսիական հողում ձեռք էր բերել չինական կարմրադեղնավուն երանգներ) Դուք Փարիզում եք, ոչ՝ Երևանում։ Այստեղ հարցազրույցները անց են կացվում տետ-ա-տետ, և ոչ գաթա-սուրճ-երեխա մտերմիկ և անլուրջ տարբերակով։ Եթե չունեք երեխա պահող, ուրեմն ցավում եմ, քանզի մեր հանդիպումն ավարտված է»։ Այսօր, ես կպատասխանեի, որ Հայաստանում իմ ունեցած բազմաթիվ հարցազրույցներից և ոչ մեկը չի անցել նման տարբերակով, այլ միայն մասնագիտական բարձր մակարդակով՝ ոչնչով չզիջելով փարիզյան հարցազրույցներին։ Բայց փոխարենը, կանգնած իմ բարձրակրունկ դատարանի առջև, մի կերպ արտաբերեցի շնորհակալություն բառը, թե ինչի համար, ինքս էլ չգիտեմ, և գրկելով մանկասայլակը դուրս եկա անտանելի ցածր առաստաղով և նեղ պատերով շենքից։

Դրսում արև էր և սառը քամի, մի քանի րոպե անշարժ կանգնելուց հետո, հասկացա, որ  դողում եմ, հանեցի  ճմռթված բաճկոնս և քայլեցի դեպի տուն։ Ուսիս կախված պայուսակը սովորականից ավելի ծանր էր դարձել, արագընթաց փոստային ծառայությամբ կարոտի նոր փաթեթ էր ժամանել։ Հասնելով տուն, հանեցի բաճկոնս, կախեցի պահարանի խորքում՝ գրպանների մեջ թողնելով օրվա բոլոր ապրումները, դառը խոսքերը և տխրությունը։ Ապա սառնարանից հանեցի երեկվա գաթան, եփեցի սուրճս և նստեցի տղայիս կողքին՝ հանգիստ վայելելու քաղաքի վրա  իջնող անշտապ երեկոն։

Լիլիթ Սոխակյան

Փարիզ, 2022թ․