2018 թվականի  հունվարի վերջին ռուս կինոքննադատ Անդրեյ Պլախովը իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում կատարեց՝  հաղորդելով ռեժիսոր, պրոդյուսր, սցենարիստ Մարիա Սահակյանի անժամանակ մահվան լուրը: Պլախովը  նշել էր, որ կինոռեժիսորը մահացել է քաղցկեղից և հավելել․«Անհնար է հավատալ 37-ամյա գեղեցիկ կնոջ մահվանը… ցավակցում եմ նրա հարազատներին»։

Մարիա Սահակյանը միջազգային ճանաչում ձեռք բերեց «Փարոս» (2007) խաղարկային ֆիլմի շնորհիվ, որը նա նկարել է 27 տարեկանում: Ֆիլմը մի երիտասարդ կնոջ՝ Լենայի մասին է, ով Մոսկվայից հետ է վերադառնում Կովկասում գտնվող իր հայրենի գյուղ, որտեղ պատերազմ է ընթանում: Ֆիլմն առաջին անգամ ցուցադրվեց Ռոտերդամի միջազգային կինոփառատոնի շրջանակներում, որտեղ և արժանացավ Հյուբերտ Բալս հիմնադրամի դրամաշնորհին: Այնուհետև ֆիլմի ցուցադրությունները շարունակվեցին Լոնդոնի միջազգային կինոփառատոում (BFI London Film Festival), և 40 այլ փառատոններում: Մի շարք կինոքննադատներ «Փարոսը» ճանաչեցին 2007թ-ի Sight & Sound-ի տարվա լավագույն ֆիլմ, իսկ SF Said-ը գրել էր․. «Պատերազմական ֆիլմի, հուշագրի և երաժշտական ֆիլմի հուզիչ միաձուլում: Այն անկասկած տարվա հայտնությունն էր, Լոնդոնի կինոփառանոտի լավագույն ֆիլմը, և լիովին արժանի է թատրոնում ներկայացվելու 2008թ-ին»:

«Փարոսն» ի վերջո նկարահանվեց Ռուսաստանում․ Մարիան  ընտանիքի հետ տեղափոխվել էր Երևանից 1992թ-ին՝ Հարավային Կովկասում ծագած պատերազմի պատճառով: Սահակյանն ընդունվում է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսաստանյան պետական ինստիտուտ (ՎԳԻԿ)՝Վլադիմիր Կոբրինի արվեստանոց: 2003 թվականին ավարտում է ուսումը, այնուհետև երեք տարի աշխատում է որպես ստեղծագործական պրոդյուսեր: Նրա դիպլոմային աշխատանքը՝ «Հրաժեշտ» կարճամետրաժ ֆիլմը, կարճ սակայն շատ խորը անձնական ֆիլմ է (նվիրված է Սահակյանի հորը), որն արժանիորեն կարելի է համեմատել Անդրեյ Տարկովսկու ֆիմերի հետ: Ֆիլմը մի աղջկա պատմություն է, ով հաշտվում է իր՝ դեպրեսիայով հիվանդ հոր մահվան հետ: «Հրաժեշտի» առաջնախաղը տեղի ունեցավ Ռոտերդամի և Թելուրիդի կինոփառատոնների շրջանակում:

lighthouse-2007-001-young-woman-old-man-dogSecond Run բրիտանական ընկերությունը թողարկեց «Փարոսի» անգլալեզու DVD-ն, և միջազգային ասպարեզում ֆիլմի ունեցած հաջողության շնորհիվ Սահակյանը Երևանում հիմնադրեց ֆիլմարտադրական ընկերություն «Փարոսի» պորդյուսերներից մեկի հետ միասին, և ավարտին հասցրեց իր երկրորդ խաղարկային ֆիլմը՝ «Այդ ես չեմ» («Ալավերդի»), որը Կինոյի ամաշխարհային հիմնադրամի, Դանիայի կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի և Գյոթեբորգի կինոյի հիմնադրամի աջակցությամբ ստեղծված համատեղ արտադրություն է:

Ֆիլմը հաղթող է ճանաչվել «B2B» փառատոնի և Բելգրադի միջազգային կինոփառատոնի «Best Pitch» անվանակարգում: «Այդ ես չեմ» ֆիլմում, որը խորը առասպելական արմատներ ունեցող երկիսմաստ պատմություն է մոր ու դստեր հարաբերությունների մասին, հակադրված է հին հայկական երգչախմբային երաժշտությունը ժամանակակից աշխարհում ինքնասպանությունների կայքերի և հրաշալի թվային անիմացիայի հետ:

APR14-ImGoingToChangeMyName2003թ-ին Ռուսաստանում թողարկվում է Սահակյանի երրորդ խաղարկային ֆիլմը՝ «Էնթրոպիան», որը աշխարհի վերջի մասին պատմող փորձարարական կատակերգություն է: Այն կինոռեժիսորի ամենալոկալ ֆիլմն էր, որը հսկայական ոճային տարբերություն ուներ իր նախորդ ֆիլմից՝ հանդիսանալով ռուսական ԶԼՄ-ների և ինքնուրույն հեղինակային կինոյի մասին սուր երգիծանք: Ֆիլմի գլխավոր դերում հանդես է գալիս Վալերիա Գայ Գերմանիկան՝ որպես հեղինակ ռեժոսոր, և Քսենիա Սոբչակը՝ որպես նրա իշխանատենչ պրոդյուսեր: Ֆիլմում միակ պրոֆեսիոնալ դերասանը Եվգենի Ցիգանովն է, ով «Ալավերդի» ֆիլմում մարմնավորել է Պյոտերի՝ բացակա հոր կերպարը: 2014թ-ին Սահակյանը դադար տվեց խաղարկային ֆիլմերին: Նա վարպետության դասեր անցկացնեց Թումո կենտրոնում և դարձավ Ավետ Տերտերյանի «Կրակե օղակ» օպերայի ռեժիսորը: «Աննիկո ֆիլմսի» միջոցով նա նաև Արսեն Աղաջանյանի հետ նկարահանեց «Honey-Money» կատակերգությունը, որի պրեմիերան տեղի ունեցավ 2015թ-ին Վիբորգի միջազգային կինոփառատոնում:

2014-ին Սահակյանը Goodreads-ում նշեց, որ կարդում է Վիրջինիա Վուլֆ-ի «Տիկին Դելոուեյը», և նրա առաջին երկու ֆիլմերը Վուլֆ-ի վեպերի նման մեկ բան են ուզում. ներկայացնել հերոսների ներքին կյանքը, բացահայտել կինոյի լեզուն, որտեղ միաձուլվում են դիտարկումը, փորձը, երազանքը, ֆանտազիան և տեսիլքը, որը սահում է մեր մտքերում: Ե՛վ «Փարոսի» և՛ «Այդ ես չեմի» գործողությունները ծավալվում են երիտասարդ կականց շուրջ, ովքեր Կլարիսա Դելոուեյի նման զբոսնում են մի աշխարհում, որտեղ պատերազմ է կամ դրա հետևանքները:maria-saakyan-001-with-child-red-cinema-seats

Նրանց առօրյան անբաժան է բռնությունից՝ ներկա կամ անցյալ, և միայն երևակայության միջոցով են նրանք արձագանքում այդ հարվածներին: «Փարոսը» սկսվում է բանաստեղծական մեջբերումով, իսկ «Այդ ես չեմը» վերարտադրում է հայկական  էպիկական պոեմը `Շարականը, որը շատ նման է Օրփեոս և Էվրիդիկեի պատմությանը: Խարսխվելով առօրյա գործողությունների վրա՝ Սահակյանի հավակնոտ ֆիլմերը իրենց ֆիզիկականության շնորհիվ միշտ նորարարական էին: Եվ ոչ միայն նրա ֆիլմերը, այլև նրա ֆիլմարտադրությունն էր այդպիսին:

2009-ին ռեժիսորը Վիկտորիա Լուպիկի հետ Հայաստանում հիմնեց «Աննիկո ֆիլմս» կինոընկերությունը՝ Հայաստանում ֆիլմեր արտադրելու համար, կամ ավելի շուտ Հայաստանում ոչ-սփյուռքահայ կինո ստեղծելու համար:  «Աննիկո ֆիլմսը» նկարահանեց Սահակյանի բոլոր ֆիլմերը մի երկրում, որին դեռևս չի հաջողվել ունենալ ազգային ֆիլմարտադրություն Խորհրդային Միության փլուզումից հետո:

Կինոքննադատ Նիք Ջեյմսը ներկայացրել է հայկական կինոյի համառոտ պատմությունը, երբ «Ոսկե ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ էր, որի շրջանակներում Մարիա Սահակյանը երրորդ անգամ արժանացավ «Լավագույն ֆիլմ» մրցանակին: Կինոփառատոնի և ռեժիսորի հարաբերությունները ակնհայտորեն շատ էին խորացել: «Իսկ մենք սիրում էինք Մաշային ոչ միայն իր տաղանդավոր ֆիլմերի համար, այլ նրա համար, որ երբ մտնում էր մեր կիսախավար գրասենյակ, լույս էր բերում իր մշտապես կայտառ ու կենսախինդ էությամբ»,- ասված է փառատոնի կայքում՝ ռեժիսորի մահվանից հետո:

Ինչպես «Էնթրոպիա» ֆիլմում՝   Սահակյանի «կիսամութ» ֆիլմերը միշտ էլ աբսուրդի տարրեր էին պարունակում. հավատարիմ մնալով փորձարարական ֆիլմի լեզվին՝ նա շարունակ վիճարկում էր կինոյի սահմանները: Սահակյանի ֆիլմերը կամրջում են իր կյանքի հակասությունները. նրա ֆիլմերը հիմնված էին շատ խորը ազգային խմդիրների վրա, սակայն նա ազգայնամոլ չէր, և ի տարբերություն իր ընտանիքը լքած հորը, Մարիան հավատարիմ էր իր արվեստին և միաժամանակ հինգ երեխաների մոր դերին:

Մոտ մեկ տասնամյակի ընթացքում նա հեղաշրջեց հայկական կինոարտադրությունն ու  հայկական կինոյի միջազգային հեղինակությունը, և կնոջ ներաշխարհը նկարագրող  յուրօրինակ բանաստեղծական լեզու հայտնագործեց:

«Փարոս» ֆիլմում մի փխրուն տեսարան կա, երբ Կասանյա անունով մի ծեր կին պատմում է Լենային իր տեսած երազի մասին, որտեղ նա իբրև տանձի ծառ էր: «Իմ ՝ ծառի մեջ, աշխարհն է ապրում»,- ասում է նա: Մարիա Սահակյանի ֆիլմերը այս երկրային, սովորական առեղծվածը էկրան բարձրացրեց, նա շարունակում է ապրել՝ իր ֆիլմերում։

Հ․Գ․ Հուլիսի 24-ին  Մաշան կդառնար 38 տարեկան․․․նա ապրեց շատ կարճ կրակոտ ու պայծառ կյանք՝  ապրածի փոխարեն թողնելով մեզ լուրջ կինո, որի ամեն մի կադրը  հուշելու է նրա լուռ ներկայությունը․․․

Մարիա Սահակյանի մահից հետո, ցավոք, հայաստանյան կինոքննադատներն  ու կինոգետները  այդպես էլ  չանդրադարձան երիտասարդ   ռեժիսորի ֆիլմերին ու հայկական կինոյում ունեցած նրա ավանդին։ ԿԻՆՈԱՇԽԱՐՀԸ  ներկայացնում է  օտար աղբյուրից   թարգմանված նրա ֆիլմերի համապարփակ վերլուծականը։

mar3

mar4

mar  

Պատրաստեց  Ռ․Բագրատունյանը

Թարգմ.՝ Սուսաննա Խաչատրյանի


Ինչպես դասավորվեց «Խաղալիք» ֆիլմի տղայի ճակատագիրը

1977 թվականին խորհրդային կինոթատրոններում ցուցադրում էին «Խաղալիք» (Le Jouet) ֆրանսիական կինոկատակերգությունը Պիեռ Ռիշարի մասնակցությամբ: Լրագրող Ֆրանսուա Պերրենի մասին պատմությունը, որին...

, |9 Դեկտեմբեր 2018,10:31