1997-ին ես սովորում էի Չարենցի անվան դպրոցում: Դասերից թռնում ու ֆռֆռում էինք Երևանում, Ամիրյանից ինչ-որ նեղլիկ հայաթներով դուրս էինք գալիս Աբովյան, որը դեռ սալահատակ էր, հետո hետ էինք վերադառնում էսօրվա Մաշտոցի պուրակ, իսկ ճամփին չեբուրեկի էինք ուտում` հետն էլ տոմատի սոկ:

Պրոսպեկտի «Ռեն Ալեքսը» դեռ «Աշոտ Էլեկտրոնիկս» էր, Ամիրյանի «Զվեզդան»՝ մեր պատկերացմամբ սուպերմարկետ, Կիրովի այգին էլ հայտնի էր միայն սովետական խաղային ապարատներով ու կարուսելներով: Էդ տարվա գարնանը «Խաթաբալադան» էի տեսել ու ազդվել, դասարանում «Մեր բակի» ու «Ոզնիների» հումորներն էինք անում, ծնունդներին իրար մագի կասետներ էինք նվիրում ու պարում «Այ’մ ը սքեթ մենի» տակ: Անցյած օգոստոսի 31-ին Բերեզովսկին Պորտուգալիայի հետ խաղում պենալը բռնեց, լավագույն հաղորդումը «3-րդ ալիքն» էր, ուրբաթ օրերը առիթ էինք ման գալիս երկար նստելու ու անպայման հեռուստացույցին մոտիկ, որ պետք եղած ժամանակ «ԱՐ»-ի առանց այն էլ ցածր ձայնը ավելի իջեցնենք:

Կինոների ու լրաբերների արանքում ինչ-որ անկապ գերմանա-ֆրանսիական ռեկլամներ էին ցույց տալիս, կամ ֆիլմերի թրեյլերներ: Դրանց մեջ կային նաև հայկականները, որոնցից մեկը շատ տարօրինակ էր, հատկապես, որ տկլոր կին կար դաշնամուրի վրա պառկած: 97 թիվն էր, այդ ֆիլմը առաջին անգամ տեսա տասը տարի անց: Վիգեն Չալդրանյանի «Տեր, Ողորմեան» էր:

Սա ֆիլմ է, որտեղ կա մեր դպրոցական տարիքի քաղաքի մթնոլորտը: Մի ամբողջ շրջանի կյանք` խտացված ժամուկեսի մեջ: Ֆիլմը համոզում է, որ ճիշտ խաղարկայինը դոկումենտալից էլ վավերագրական է:

«Տեր, Ողորմեան» ռեքվիեմ է արտիստի էն տիպի համար, ով մեր օրերում համարյա վերացել է, քանի որ առաջ չափանիշը մարդն էր, իսկ այսօր` փողը: Ֆիլմը արձանագրել է փոփոխություններից կաթվածահար եղած երկրի արվեստագետին մի ժամանակում, երբ ոչ արվեստն էր պետք, ոչ՝ ստեղծագործողը: Ֆիլմի հերոս ռեժիսորի կյանքը այն կինոն է, որը ինքը չի կարողանում նկարել: Նրա տան պատերին էսքիզներ ու նկարներ են, գարդերոբում՝ զգեստները նախորդ ֆիլմից, նույնիսկ զուգարանի «բաչոկը» կինոխցիկի է նման:

Հերոսը երկնտրանք ունի ` գնալ Ամերիկա կամ մնալ քանդվող երկրում: Ճարտարապետ ընկերը, ով մատուցող է աշխատում (նրա խոսքերով դա ժամանակավոր է), իրեն վիզա է ուղարկում: Գնալը կլուծի ֆիզիկական գոյատևման հարցը, սակայն վերջնականապես կսպանի ստեղծագործողին: Նա չի գնում, սակայն իր մեջ չի կարողանում գտնել մարդկային համատարած անտարբերության ու գազանության արդարացումը: Դա նրան դեպի ֆիզիկական մահ է տանում:

Չալդրանյանի վերջին՝ «Ձայն լռության» ֆիլմում, Ամերկայից հետ է գալիս է 88-ին հեռացած և այնտեղ հաջողության է հասած ռեժիսորը, այստեղ ֆիլմ նկարելու համար: Ռեժիսորներն ասում են, որ ամբողջ կյանքում նույն ֆիլմն են նկարում: Կարծում եմ ռեժիսորի մեջ այդ նույն ֆիլմը տարբեր մարդիկ են նկարում, և բոլոր չէ որ անկեղծ են իրենք իրենց հետ կամ նկատմամբ:

«Տեր, Ողորմյաում» մենք տեսնում ենք հերոսի չնկարած ֆիլմի ֆանտասմագորիկ կադրերը: Մի պահ, փակ միջավայրում, իր տանը, համախոհների օգնությամբ կարծես կենդանանում է այն աշխարհը, որը հարազատ է ստեղծագործողին: Նրանք հավերժականի մասին խոսելով, հումանիտար օգնության պահածոներն են ուտում, այնուհետև համատարած դառնության մեջ ուրախ թափառում քաղաքում: Քաղաքում, որի պատերին գրված էր՝ Judas Priest, Megadeth, Heavy Metal, քաղաքում՝ որտեղ արվեստանոցների տեղում նոր-նոր էին փորձում օֆիսներ սարքել, սակայն «Մեր Բակի» վերջաբանը դեռ ուտոպիստական չէր թվում:

Հերոսը քաղաքի տղա էր, չնայած հիմա քաղաքի տղա հասկացողությունը լրիվ այլ բան է դարձել: Էդ թվերից էր սկսվում տղամարդ կնիկների ու փչած կրծքերով տղամարդկանց շրջանը: Ու մեքենա քշող երեխաների, ովքեր հետո դարձան «չաղ ու բախտավոր»:

Վիգեն Չալդրանյանը կարողացավ անցումային ժամանակի կուտակումները ֆիլմի վերածել: Շատերը չկարողացան, մնացին իրենց ապրածը` ֆիլմի վերածելու անկարողության բեռի տակ:

Հ.Գ. Հին քաղաքը համատարած այլանդակ ՆՈՐ շենքերի մեջ դեռ կարելի է գտնել ինչ-որ փոքր քանդակի, փողոցի հատվածի, շենքի դետալի տեսքով: Փնտրողը կգտնի, քաղաքը փնտրողի մեջ է: Մնացածի համար ՀԻՆ քաղաքը դառնում է անհավաստի անցյալ կամ ուրիշի հիշողություն` խամրող ֆոտոների, ֆիլմերի ու փոշոտ VHS-ների վրա պահպանվող:

 Հեղինակ` Վարդան Դանիելյան