392_300_29095_mikhailsegal_Իր «Պատմվածքներ» ֆիլմի երևանյան նորամուտի առիթով Երևանում էր ռուսական կինոյի նոր սերնդի հետաքրքիր ռեժիսորներից մեկը` Միխայիլ Սեգալը: «Պատմվածքներ» ֆիլմը չորս այլ ֆիլմերի հետ միասին ցուցադրվեց Մոսկվայի տանը ռուսական կինոյի շաբաթվա շրջանակում : Միխայիլը, որ արդեն ավարտում է իր չորրորդ ֆիլմը, ոչ միայն հասցրել է ճանաչում ձեռք բերել ռուսական կինոաշխարհում, այլև հաջողություններ է գրանցել նաև գրականության ասպարեզում, արձակագիր է, գրում է նաև իր ֆիլմերի սցենարները, իսկ մինչև կինոասպարեզ մուտք գործելը համբավ էր վայելում որպես Ռուսաստանի նրբաճաշակ կլիպմեյքերներից մեկը:

 Երևանում անցկացված ռուսական կինոյի շաբաթվա ընթացքում դիտեցինք շատ բազմազան, հետաքրքիր և որ կարևոր է ՝ նոր կինո: Բայց սա, իհարկե, այսօրվա ռուսական կինոյի ամբողջական պատկերը չէ: Ցավոք, ինչպես և ամբողջ աշխարհում, ռուսական կինոշուկայում էլ գերակշռում է ժամանցային ու շահութաբեր կինոն, ինչո՞ւ:

 

– Այդ հարցը տալով` ինձ  կարծես հաճոյախոսություն եք անում, քանի որ ենթադրվում է, որ իմ ֆիլմերն այդպիսին չեն: Ինչ ասեմ, երևի միշտ էլ առաջարկը բավարարում է պահանջարկը: Դա, ըստ էության, արտացոլում է հասարակության ընդհանուր պատկերը, ճաշակը, պահանջարկը: Չէ՞ որ իրականում այնպես չէ, որ մենք ապրում ենք մի հսկա ու հրաշալի երկրում, որտեղ բոլորն ամեն օր երեք անգամ Դանթե են կարդում, ամբողջ օրը շրջում են թանգարաններում, և ինչ-որ տարօրինակ, անհասկանալի «կինոշնիկներ» նրանց պարտադրում են իրենց հիմար ֆիլմերը: Կինոինդուստրիան ռուսական հասարակության մի մասն է և ցույց է տալիս այն, ինչ ուզում է տեսնել հանդիսատեսը. արդյունքում ստեղծվում է այսպիսի մի կատարյալ «ներդաշնակություն»:

– Թերևս այդ «ներդաշնակության» վառ օրինակ է այն իրողությունը, որ Ալեքսեյ Գերման-ավագի «Դժվար է Աստված լինել» ֆիլմի սկսվելուց առնվազն 30 րոպե անց դահլիճները դատարկվում են:

– Եթե դատարկվում են, ուրեմն այնուամենայնիվ հանդիսատեսը գնում է նայելու: Ես, ցավոք, չեմ կարող դատողություններ անել այդ ֆիլմի մասին, քանի որ դեռ չեմ հասցրել դիտել: Բայց հանդիսատեսի հեռանալը կարող է միլիոնավոր պատճառներ ունենալ: Ես, օրինակ, լսել եմ, որ ֆիլմը շատ նատուրալիստական է ու դաժան, գուցե այդ պատճառով էլ հեռանում է հանդիսատեսը:

– Բայց չէ՞ որ Գերմանն է ու Ստրուգացկիները:

– Պատճառներից մեկն էլ այն է, որ մեզ թվում է, թե Գերմանն ու Ստրուգացկիները աստղեր են, որոնք կարող են դահլիճներ լցնել: Դա 30 տարի առաջ էր: Տեղի է ունեցել բնակչության ու հանդիսատեսի մուտացիա, և Գերմանի ու Ստրուգացկիների երբեմնի լսարանն այսօր բացարձակ փոքրամասնություն է: Այսինքն` այս փաստը ևս ճիշտ արտացոլումն է հասարակության արժեքային համակարգի: Այն հատվածը, որ չի գնացել նրանց ֆիլմը դիտելու, գուցե կասկած անգամ չունի, թե ովքեր են Գերմանը և Ստրուգացկիները:Մյուս կողմից էլ գուցե վատ է կազմակեպվել գովազդային արշավը, որը քիչ կարևոր չէ:

– Միշտ մտածել եմ, որ տաղանդավոր ֆիլմը և ընդհանրապես արվեստը գովազդի կարիք չունի:

– Ճիշտ հակառակը՝ առավելագույն չափով կարիքը ունի գովազդի: Տաղանդավոր ֆիլմը հարյուրից մեկ շանս ունի դիտված լինելու, մանավանդ այսօր, երբ տեղեկատվական հոսքն այնքան մեծ է, որ ամեն ինչ ակնթարթորեն է հնանում: Չպետք է մտածել, որ ահա սա հանճարեղ ֆիլմ է, և ինքը կհարթի իր ճանապարհը: Այդ դեպքում նա կարող է պարզապես մեռնել նոր ինֆորմացիոն հոսքի տակ: Ամեն ինչ շատ պարզ է. կա կինոթատրոնների ցանց, որը հիմնականում կոմերցիոն կինո է ցուցադրում, և այդ դեպքում կինոթատրոնների տերերի ընտրությունն ակնհայտ է: Եթե նրանք ցուցադրում են մտավորականների տառապանքների մասին մի ֆիլմ, այլն էլ ՝ առանց գովազդի, ապա ֆիլմը կարող է ցուցադրվել առավելագույնը տասը օր, հաջորդ շաբաթ արդեն տերերը այն կհանեն վարձույթից ու փոխարենը կդնեն կոմեցիոն որևէ ֆիլմ ու կունենան լեփ-լեցուն դահլիճ:

– Հիմա հասկացա, թե որքան եք կարևորում գովազդը և թե ինչու Ձեր առաջին` «Երիտասարդություն» ժողովածուի գովազդային հոլովակում նկարել եք հայտնի երաժիշտների:Որքանո՞վ դա ծառայեց նպատակին:

 – Ես օգտագործեցի այն հնարավորությունները, որ ունեի իմ տրամադրության տակ: Իսկ թե որքանով դա օգնեց իմ գրքի տարածմանը, չեմ կարող ասել, բայց քանի որ որևէ այլ գովազդ չի եղել, հավանաբար հենց դա էլ օգնեց ինձ:

– Գիտեմ, որ սովորել եք Ռուսաստանի կինոինստիտուտում ՝ ВГИК-ում,Վլադիմիր Նաումովի արվեստանոցում, որն անավարտ թողնելով ` հեռացել եք: Մի՞թե ոչինչ չունեիք սովորելու Նաումովի նման վարպետից:

– Այո , բացարձակապես ոչինչ: Նա շատ վատ վարպետ է, և ես ամենատհաճ հիշողություններն ունեմ իմ կյանքի այդ շրջանից, ըստ էության ես իսկապես ոչինչ չունեի այնտեղ սովորելու: Սկսած 90-ականներից, երբ ես ВГИК-ում էի, այդ ամենն արդեն մեծ ֆիկցիա էր ու խաբեություն: Իհարկե, չափազանց շատ բան է կախված նաև կուրսի ղեկավարից: Կային դասախոսներ, որոնք շատ լավ էին պարապում և կային այնպիսիները, որոնք ոչինչ չէին անում: Մանկավարժ լինելը չափազանց մեծ պատասխանատվություն է: Ես կարծում եմ, որ երբ դու մարդուն ասում ես՝ այո , ես մանկավարժ եմ և կարող եմ քեզ սովորեցնել, դու պատասխանատու ես նրա համար: Բայց եթե դա խաբեություն է ՝ բլեֆ, պարզապես հանցագործություն է այն մարդկանց հանդեպ, որոնք քեզ են վստահել իրենց ճակատագիրը: Եվ ես շատ լավ հասկանում եմ այն երիտասարդներին, որոնք չեն գնում ВГИК, այլ անգլերեն են սովորում, գումար են հավաքում և մեկնում են արտասահման սովորելու: ВГИК-ի բրենդը գործում էր խորհրդային տարիներին, և չմոռանանք, որ այդ ժամանակ նաև այլընտրանք չկար: Այդ շրջանում դա միակ դուռն էր դեպի կինո: Իսկ հիմա ինչո՞ւ պետք է մարդիկ զբաղվեն ինքնախաբեությամբ և խոնարհվեն հին աստվածների առաջ, երբ կյանքը մեկն է:

– Դուք գրում եք Ձեր ֆիլմերի սցենարները, ինքներդ էլ նկարահանում, նաև մոնտաժում եք: Եթե չեմ սխալվում, մասամբ նաև Ձեր նոր ֆիլմի երաժշտության հեղինակն եք: Հեղինակային կինո՞ եք նկարում, եթե ոչ, ի՞նչ անուն եք տալիս Ձեր կինոյին:

– Այդ տերմինները հաճախ են օգտագործվում, բայց բովանդակությունը շատ տարբեր է: Երբեմն, հեղինակային կինո ասելով, հասկանում են ձանձրալի արտհաուսի ֆիլմերը՝ ինչ-որ մի տխուր, անհասկանալի տաղտկալի խառնուրդ․ որոշ մարդկանց համար հեղինակային կինոն հենց դա է: Բնավ պարտադիր չէ, որ ռեժիսորը նաև սցենարի հեղինակը լինի: Նա կարող նկարել նաև ուրիշի հեղինակածը: Բայց եթե նա սկզբից մինչև վերջ իր ֆիլմի արարողն է և մանավանդ գեղարվեստական արժեք է ստեղծում, դա երևի հեղինակային կինո է:

 – Երբ սկսեցիք կինոռեժիսուրայով զբաղվել, արդեն հայտնի կլիպմեյքեր էիք, արդյոք դա չխանգարե՞ց լուրջ կինո նկարել:

– Բնավ չխանգարեց, քանի որ մտածողությունը մեկն է և նույնը. դա իմն է` անձնականը: Երբ ասում են կլիպային մտածողություն, սովորաբար նկատի ունեն արագ մոնտաժը, երբ ամեն ինչ թռչում ու պարում է, բայց չէ, ռեժիսորն այնքան պարզունակ չէ, որ չհասկանա` որ կինոն պետք է կլիպից տարբեր նկարել: Պարզապես նա պետք է զգա կինոնյութը: Գիտեք, հենց այն պատճառով, որ ես չեմ սովորել ВГИК-ում , այլ շատ լավ գործնական դպրոց եմ անցել` տեսահոլովակներ նկարելով, այսօր նկարում եմ այն կինոն, որը սիրում եմ:

– Արդեն հասկացա, որ կուռքեր չեք ստեղծում, բայց հետաքրքիր է` կա՞ն ռեժիսորներ, որոնց կինոն սիրում և հաճույքով եք դիտում:

 – Ցավոք, երբեք չեմ կարող անուններ առանձնացնել, չեմ կարող ասել, որ օրինակ` իմ սիրելի ռեժիսորը սա է, իսկ սիրելի գրողը՝ նա: Երբեմն ինձ կարող է շատ դուր գալ որևէ ֆիլմ, որի ռեժիսորի անունն անգամ չգիտեմ. դա ինձ չի հետաքրքրում: Իհարկե, կան ռեժիսորներ, որոնց ֆիլմերը ես հաճույքով եմ դիտում, բայց ասել, որ ունեմ սիրելի ժանր կամ կոնկրետ փիլիսոփայական որևէ ուղղություն կինոյում, չեմ կարող: Ինձ դուր է գալիս ամենատարբեր կինոն`ինտելեկտուալ ֆիլմերից մինչև զոմբիների մասին պատմությունները, որովհետև այդ բոլորը միասին կինոյի մի ամբողջական աշխարհ են, և դու չես բաժանում դրանք տարբեր մասերի: Պարզապես կան շատ վառ ռեժիսորներ` Կուստուրիցա, Տարանտինո, որոնց ֆիլմերն անմիջապես ճանաչում ես: Բայց մյուս կողմից էլ այդ ամենը տիրաժավորվում է և  էլ չի ուրախացնում, որովհետև, երբ տեսնում ես Կուստուրիցայի նոր ֆիլմը, որը նույնն է, ինչ և նախորդ տասը կամ Տարանտինոյի վերջին ֆիլմը, որը թեև արված է նոր հնարքներով, բայց իրականում դա Տարանտինոյի նույն՝ անվերջանալի ֆիլմն է, այդ դեպքում ոճի նման միասնությունն արդեն քեզ հաճույք չի պատճառում կամ հիացնում: Եվ ճիշտ հակառակը` ինձ ուրախացնում է, երբ ոճերն այնքան տարբեր են, որ չեմ կարող գլխի ընկնել, թե ով է ռեժիսորը:

– Ես դժվարանում եմ հիշել որևէ հայտնի ռեժիսորի, որն այդքան բազմազան է: Դուք կարո՞ղ եք բերել նման օրինակներ:

– Առաջինը, որ միտքս եկավ, մեր խորհրդային ռեժիսոր Էլեմ Կլիմովն է` մարդ, որ նկարել է ֆաշիզմի ու պատերազմի սարսափների մասին այնպիսի ֆիլմ, ինչպիսին է  «Արի ու տեսը»: Նույն մարդը նկարել է Ռասպուտինի մասին պատմական ֆիլմը, և այդ նույն ռեժիսորը ժամանակին նկարել է «Բարի գալուստ կամ կողմնակի անձանց մուտքն արգելվում է» խորհրդային պիոներական ճամբարի մասին: Նրան հետևելով հասկանում ես, որ այդ ռեժիսորն անվերջ չի կրկնում իրեն, նրա համար կարևորը նյութն է: Նա վերցնում է նոր սցենարը, ու հենց սցենարն է նրան թելադրում արտահայտման ձևն ու միջոցները: Արդյունքում ստացվում է, որ կատակերգությունը նկարում է թեթև ու զվարճալի, ողբերգությունը՝ սարսափելի: Մարդն ասելիք ունի և ոչ թե ոճի գերին է: Թեև այդ նույն տրամաբանությամբ կարելի է Տարկովսկուն էլ մեղադրել, որովհետև նրա ոճն էլ չափազանց ճանաչելի է թե՛ լավ , և թե՛ վատ իմաստով: Մեծ բազմազանությամբ նա պարծենալ չի կարող, թեև, իհարկե, այդ միօրինակությունը Տարկովսկին փոխհատուցում էր իր հզոր տաղանդով: Իսկ, օրինակ, Վուդի Ալենը, մինչև 2000 թվականը նկարում էր իր անվերջանալի ամերիկյան մելոդրամաները, բայց ի տարբերություն իրենից ավելի երիտասարդ Տարանտինոյի և Կուստուրիցայի, լինելով արդեն 70 տարեկան, միանգամայն անսպասելի սկսեց նկարել նոր ոճով և կարծեմ 2005 թվականին նկարահանեց «Մատչ Փոյնթը» այնպիսի երիտասարդական էներգիայով ու ավյունով, որ զարմանալ կարելի է, որ դա արել է 70-ամյա մարդը:

– Ձեր գրականությունն ու կինոն լիարժեք ներդաշնակության մեջ են, գիտեմ որ դժվար է նախապատվությունը որևէ մեկին տալ,այդուհանդերձ ո՞րն է առաջնային:

– Ես նույն հաճույքով կինո եմ նկարում և գրում եմ, ուղիղ 50-50: Երբ գիրք ես գրում, քո և արդյունքի միջև ոչինչ չկա, միայն դու ես և քո տագնապները, թախիծը, հիմարությունը. որքան լավ դրանք արտահայտես, այնքան արդյունք էլ կունենաս: Իսկ եթե ապաշնորհ ես, քեզ ոչ ոք չի օգնի, վատ գիրք կգրես: Իսկ կինոյում, եթե խելացի ես, տաղանդավոր և նրբազգաց, դա դեռ ոչինչ չի նշանակում, որովհետև քո և արդյունքի միջև մի ահռելի կյանք կա: Մի կողմից` դա ֆինանսական հնարավորություններն են, մյուս կողմից` ստեղծագործական խումբը, որը կարող է լավ կամ վատ աշխատել: Այստեղ եթե քեզ շրջապատում են տաղանդավոր մարդիկ`օպերատորը, սցենարիստը, դերասանները , նկարիչը, ապա շատ բան կարող են իրենց հետ բերել ու իրենց տաղանդը ներդնել քո ֆիլմում: Սա է տարբերությունը. կինոն մի բարդ գործընթաց է, որում չափազանց կարևոր է, թե քո զգացածից որքանը կհասցնես մարդկանց և որքանն էլ կկորցնես նկարահանման ընթացքում:

– Ի՞նչն եք անընդունելի համարում կինոյում:

 – Ես չեմ սիրում սպեկուլյացիան,երբ հանդիսատեսից էմոցիաներ են քամում ոչ թե գեղարվեստական միջոցներով, այլ սպեկուլյատիվ: Օրինակ ` դաժան տեսարաններ կամ հոգեբանակաան ճնշումներ: Հայտնի է, որ բավական է որևէ բարդ հոգեբանական տեսարան ցույց տալ էկրանին, և էմոցիաներն արդեն կան: Գլխավորը, ինչ ես ուզում եմ, այն է, որ հանդիսատեսի էմոցիաները ծնվեն կինոպատմության արդյունքում և գեղարվեստական միջոցներով, ոչ թե ռեժիսորական մանիպուլյացիաների արդյունքում: Ես կուզենայի դրանցից զերծ մնալ:

Հարցազրույցը Նունե ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆԻ