kinoforum-sirn-2013Կինոգետ, մշակութաբան Կիրիլ Ռազլոգովը բազմաթիվ գրքերի ու հոդվածների հեղինակ է, ղեկավարում է Ռուսաստանի մշակութաբանության ինստիտուտը, համակարգում է Մոսկվայի կինոփառատոնի ծրագրերը, դասավանդում է ու երկար տարիներ «Կուլտուրա» ալիքով «Կինոյի կուլտը» ծրագիրն է պատրաստում: Նա վստահ է, որ պետք է օգտագործել լավ կինոն զանգվածային դարձնելու բոլոր միջոցները` սկսած անձնական զրույցից և վերջացրած հեռուստաէկրանով և համացանցում գովազդելով:

«Հեղինակային» կինո ասվածը նա առաջարկում է փոխարինել «խոստովանական»  բառով և որքան կարելի է շատ հարթակներում ցուցադրել:

Կիրիլ Ռազլոգովը լավ գիտի հայկական ժամանակակից կինոյի խնդիրներն ու միշտ պատրաստ է օգտակար լինել իր խորհուրդներով: Նա հուշում է, որ պատմական անցյալը լավագույնս կարելի է ներկայացնել ռետրո ժանրում, սակայն մի վերապահումով. հերոսը պիտի լայն մտահորիզոն ունեցող, սովետական գաղափարախոսությունից ազատ ու նոր տեխնոլոգիաներին տիրապետող երիտասարդ լինի, որը ցանկանում է և կարող է անսպասելի հայացք նետել անցյալին: Եղեռնի թեմային անդրադառնալու դեպքում էլ ընդգծում է անկախության սերնդի տեսանկյան անհրաժեշտությունը:

– Մի քանի հայկական ֆիլմեր մասնակցել են Մոսկվայի կինոփառատոնի տարբեր մրցույթների: Ինչո՞ւ դրանք առանձնապես մեծ հաջողություն չեն ունեցել:

– Երևի այն պատճառով, որ հաջողության չեն հասել նաև այլ փառատոներում: Մենք էլ ենք հաճախ դժգոհում, որ ոչ մի ռուսական կինոնկար չկա, ասենք` Կաննի փառատոնում, բայց մոռանում ենք, որ Կաննում չկան նաև 150 այլ երկրների կինոնկարներ, որոնք գլխավոր մրցույթի ընտրության փուլը չեն անցել: Եվ ուրեմն կարելի է ցուցադրվել զուգահեռ, ավելի փոքր մասշտաբների ծրագրերում, ավելի փոքր փառատոներում: Ամեն ինչ կախված է ընտրությունից ու ներկա իրավիճակից: Մենք, օրինակ, Հարություն Խաչատրյանին առաջարկեցինք իր նոր ֆիլմը ցուցադրել, բայց նա ավելի խոշոր փառատոն նախընտրեց: Եվ դա բնական է:

Իսկ հայկական կինոյի մասին խոսելիս, խնդրում եմ, մի մոռացեք, որ խորհրդային տարիներին էլ հայկական կինոն առաջատար դիրքերում չի եղել:

– Ձեր կարծիքով` ո՞րն է մեր կինոարտադրության հիմնական խնդիրը:

– Հայկական կինոյի խնդիրը կինոպրոցեսի բացակայությունն է: Առանձին ֆիլմեր կան, բայց ընթացք չկա: Կարծում եմ` հայ ռեժիսորներն ու պրոդյուսերները գերադասում են միայն հայկական ծագում ունեցող կինոարտադրողների հետ գործ ունենալ, ինչն էլ սահմանափակում է հնարավորությունները: Ամեն դեպքում ցանկալի է, որ ռեժիսորներն ու սցենարիստները որքան կարելի է շատ մասնակցեն միջազգային փիչինգներին, համատեղ արտադրության ու գաղափարների փոխանակման ֆորումներին: Ես խորհուրդ կտայի ակտիվորեն ներգրավվել այդ պրոցեսների մեջ:

Գիտեմ, որ երիտասարդները բազմաթիվ բարդությունների են հանդիպում: Եվ նրանց անհրաժեշտ է փող հայթայթողների եվրոպական համագործակցության մասը դառնալ: Վերջերս զրուցում էի Մարգարեթ ֆոն Տրոտտայի հետ: Նա պատմեց, թե ինչքան դժվար է եղել իր ֆիլմի բավականին համեստ բյուջեն համալրել. մոտ 50 համաֆինանսավորող է պահանջվել, որոնք փոքր գումարներ են հատկացրել: Ռուսական մի ասացվածք կա` թել առ թել հավաքելով է շապիկ կարվում: Հայ կինոարտադրողներն էլ պետք է այդպես վարվեն, քանի որ այլ ելք չկա:

– Իսկ հայկական ֆիլմերը հատկապես ո՞ր թեմաներով ու սյուժեներով կարող են հետաքրքիր լինել` միաժամանակ ֆինանսավորում գտնելով:

– Ազգային խնդիրներին ու պատմությանն անդրադարձող սյուժեները լուրջ վերլուծության կարիք ունեն, բայց դրանք ճիշտ մշակելու դեպքում կարելի է բազմաշերտ ռետրո կինոպատմություն ստեղծել: Հատկապես հետաքրքիր են Սովետական Հայաստանի ստեղծման առաջին տարիներն ու սփյուռքահայերի ճակատագիրը (շատ պատմություններ իմ պապից` դիվանագետ ու Սովետական Հայաստանի արտաքին գործերի նարկոմ Ալեքսանդր Բեկզադյանից եմ լսել):

Հայ ազգն անընդհատ մանևրելու, Հայաստանից դուրս ապրելու, բայց միաժամանակ իր ինքնությունը պահպանելու շատ հետաքրքիր փորձ ունի: Եվ ուշագրավն այն է, որ հենց նման բեկվող, բարդ ժամանակներում էլ հայկական միտքն ու արվեստը բարձրակետի են հասել: Այդպիսի պատմությունը հետաքրքիր կլինի աշխարհին մի պայմանով, եթե հերոսը երիտասարդ լինի ու ինքն էլ գտնվի տարբեր երկրների, ավանդույթների ու լեզուների խաչմերուկում: Հայաստանից դուրս ապրող հայն ուսումնասիրում է իր պատմությունը… Այս դարում դա շատ արդիական կինոդրամատուրգիական նյութի հիմք կարող է դառնալ: Կարծում եմ` այդ մոտեցմամբ էլ պետք է անդրադառնալ Եղեռնի թեմային:

– Մենք բավականին շատ սակավաբյուջե կատակերգություններ ենք նկարահանում, որոնք անհամ են, նաև գռեհիկ:

– Հայկական մշակույթի ու կատակերգության ժանրի փոխկապվածությանը ես երկակի եմ վերաբերվում: Իհարկե, թատրոնում ու կինոյում կատակերգությունների տպավորիչ նմուշներ ստեղծվել են, բայց իմ տեսած վերջին աշխատանքներում կատակերգական հոտառություն առանձնապես չեմ նկատել: Կատակերգությունն ընդհանրապես բարդ ժանր է: Այն դժվարությամբ է ճամփորդում աշխարհում: Եվ իհարկե, եթե լավ կատակերգակ է հայտնվում, նրան ամեն կերպ պետք է փայփայել: Հայաստանում կատակերգության համը զգացող ռեժիսոր չեմ տեսնում:

Ընդհանրապես համաշխարհային կինոտարածքում հայտնի է միայն Հարություն Խաչատրյանը, իսկ նոր անուններ գրեթե չկան: Պատահական չէ, որ վերջին տարիների ամենահայտնի հայկական ֆիլմը նկարահանել է Մերձբալթիկայից մի աղջիկ: Անձամբ ես «Եթե բոլորը» ֆիլմը տեսել եմ 5-6 միջազգային կինոփառատոների ծրագրերում, այն նաև մրցանակների է արժանացել:

– Դա բավականին վիճահարույց է հենց սյուժեի տեսանկյունից և հակասական է ընդունվել Հայաստանում:

– Հաճախ է պատահում, որ ֆիլմը դուր է գալիս աշխարհին, բայց արտադրող երկրում սվիններով է ընդունվում: Դա անգամ օրինաչափության պես մի բան է: Ճիշտ հասկացեք, ես հիմա խոսում եմ ոչ թե «Եթե բոլորը» ֆիլմի որակի, այլ ճանապարհի մասին: Այդ ֆիլմն ընկալելի է միջազգային կինոտարածքում, քանի որ անցել է այն փառատոնային շղթան, որն անցնել շատերն են ձգտում:

Ամեն դեպքում պետք է փորձել ֆիլմը յուրատեսակ սենսացիա սարքել ու դուրս բերել ներհայկական կինոշփման գետտոյից: Կարծում եմ` նման նախագծերն արժանի են սատարման, քանի որ օգնում են Հայաստանին մտնելու համաշխարհային կինոշրջանառության մեջ: Հիմա, օրինակ, կապեր են հաստատվել Թուրքիայի հետ (չնայած ողբերգական անցյալին), և հաճախ են համատեղ կինոնախագծեր իրականացվում: Իհարկե, կապեր կան նաև Ռուսաստանի հետ, սակայն շատ ավելի կարևոր է եվրոպական շարժմանը միանալը:

– Խնդիրն այն է, որ Հայաստանում կինոարտադրությունը կարգավորող օրենք չկա, և շատերը չեն կարողանում օրենսդրորեն համագործակցել տարբեր հիմնադրամների ու արտադրողների հետ:

– Կինոյի մասին օրենքը հենց այնպես չի ստեղծվի: Առաջնայինը հասկանալն է, թե այդ օրենքն ընդունելով` իրականում ինչ եք ուզում փոխել ու ինչ եք պահանջում կառավարությունից: Ռուսաստանում, օրինակ, կինեմատոգրաֆով զբաղվում է անձամբ Պուտինը (ինչի համար պետք է շնորհակալություն հայտնենք Նիկիտա Միխալկովին), իսկ այլ երկրներում, որտեղ կինոարտադրության ծավալը մեծ չէ, կինոօրենքի ընդունումը լոկալ բնույթ է ունեցել: Այն լոբինգ են արել հենց կինեմատոգրաֆիստները: Կարծում եմ` Հայաստանում նույնպես օրենքի նախաձեռնողները պետք է կինոյի մարդիկ լինեն:

– Իսկ կինոն չի՞ տուժում, երբ բարձրաստիճան պետական այրերն են կինոյով զբաղվում:

– Ստալինն էլ էր կինո սիրում ու կինոքաղաքականության վրա անմիջականորեն ազդում: Ոմանց համար դա լավ էր, իսկ ոմանց` ոչ: Եզրակացությունները թողնում եմ ձեզ:

– Նկատվում է, որ որոշ կինոփառատոներ վերածվում են գավառական ստուգատեսների: Ձեր կարծիքով` ե՞րբ է փառատոնը սկսում մարել:

– Ենթադրում եմ, որ նկատի ունեք Մոսկվայի կինոփառատոնը, որը փոխեց իր բնույթը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո: Ժամանակին այն ամերիկյան բլոկբաստերներ էր ցուցադրում, իսկ հիմա ստիպված է ապրել արտհաուսային կինոյով, որը գրեթե չի ցուցադրվում կինոթատրոններում, չի դիտվում ու առանձնապես մեծ աջակցություն չի ստանում:

Բացի դրանից, գոյություն ունի նաև հոգնածության ֆենոմենը. նույն թիմը չի կարող հավերժ աշխատել նույն փառատոնում, հարկավոր է սերնդափոխություն կատարել: Բայց վստահ եմ, որ «Ոսկե ծիրանը» նման խնդիրներ չունի, 10 տարին մեծ ժամկետ չէ: Իսկ ես արդեն 15 տարի է` աշխատում եմ Մոսկվայի կինոփառատոնի նախագահ Նիկիտա Միխալկովի հետ, և բնական է, որ մենք իրարից փոքր-ինչ հոգնել ենք (ծիծաղում է- Ն.Հ.):

Մոսկվայի կինոփառատոնի հիմնական խնդիրն իրականում ռուսական կինոընդդիմադիրների վերաբերմունքն է Միխալկովի հանդեպ: Մեր նախագահը  բարձր է գնահատվում միջազգային կինոդաշտում, բայց երկրի ներսում շատերին սարսափելի նյարդայնացնում է: Հատկապես` մեդիայի ներկայացուցիչներին: Վերջերս, օրինակ, լրագրողներին անասելի բարկացրել է փառատոների պալատի կառուցումը, շատերին թվում է, որ նա ուզում է իր անվան պալատը ստեղծել: Եվ ստացվում է, որ փառատոնի հաջողությունը (ուզենք թե չուզենք) մեծապես կախված է այն պատրաստող անձերից:

– Մի այսպիսի վերացական հարց. ո՞ւր է գնում կինոն:

– Իհարկե, կինոյում շարունակելու է իշխել որոշակի տիպի մեյնսթրիմը, որը թանկ արժե, լի է հատուկ էֆեկտներով, 3D է ու հասցեագրված է հիմնականում պատանիներին: Իսկ դրա շուրջը ստեղծվող բազմաժանր կինոարտադրանքի առաջնային խնդիրը կդառնա ցուցադրումների վայր գտնելը: Բայց կարծում եմ` դա հեշտ է լուծվում. ի վերջո, ինտերնետ կա:

Այլ հարց է, թե ահռելի ինտերնետային տարածքում ինչպես է տեղի ունենալու մասնագիտական ձևավորումը, ընտրությունն ու գնահատումը: Իսկ դա արդեն ժամանակակից կինոհեղափոխության (նաև տեխնոլոգիաների) գործն է: Իհարկե,  մեյնսթրիմը, միևնույն է, անսասան կմնա, իսկ մնացածն անդառնալիորեն կձևափոխվի:

Հարցազրույցը` Նունե ՀԱԽՎԵՐԴՅԱՆԻ