2013Արսինե Խանջյանը ժամադրության է հրավիրում նրանց, ովքեր կարևոր կհամարեն 2015-ի ապրիլի 24-ին կանգնել այն թուրքերի կողքին, որոնք   հանուն պատմական արդարության ու Թուրքիայի  հանցավոր անցյալն ընդունելու պատրաստակամությամբ կհավաքվեն Ստամբուլի  կենտրոնում: Կինոյում  և թատրոնում բազմաթիվ նոր ու հետաքրքիր նախագծերում զբաղված դերասանուհին, այդուհանդերձ, առաջկա 1,5 տարվա իր կարևորագույն խնդիրը հենց այս ծրագիրն է համարում: Իսկ մինչ այդ Երևանում մասնակցել է ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված կինոնախագծերի  քննարկմանը:   

 – 10  տարուց  ավելի է, ինչ Ատոմ Էգոյանի հետ  ստեղծել եք  «Արարատը»: Հիմա  կարող եք  նաև  Ձեր նկատառումները  ներկայացնել, թե ինչպիսի ֆիլմ եք ակնկալում տեսնել այդ թեմայով, մանավանդ որ  օրերս մասնակցեցիք  հայաստանյան  կինոնախագծերի հայտերի մասնագիտական քննարկմանը:   

– Այո,  10 տարի անցավ, և  այս  պահին  արդեն  խոսում ենք եղեռնի   100-ամյակի մասին: Հետաքրքիր  է, որ   10 տարի անց  ֆիլմը մի նոր իմաստ ունի, և այն, ինչ պրպտում էինք  ու փորձում հասկանալ այդ վայրագ իրողության մասին իբրև վերապրողների զավակներ, հիմա  բոլորովին նոր լույսի  տակ ենք  դիտարկում: Մեզ  համար   հատկապես  կարևոր  է, թե որոնք  են այն նոր նախագծերը, որ  պիտի արտահայտեն  ռեժիսորի  կամ  սցենարիստի  ապրումներն  իբրև հայի այսօր` ցեղասպանությունից  100  տարի անց: Այդ իմաստով չափազանց հետաքրքիր էր  հետևել  նոր առաջարկներին, լինեն  Հայաստանում  թե Սփյուռքում: «Ոսկե  ծիրանի» ընթացքում առիթ ունեցանք թե’ ես և թե’ Ատոմը, ինչպես նաև Քշիշտոֆ  Զանուսին  ու այլ կինոգործիչներ, ծանոթանալու և քննարկելու հրապարակում եղած  նոր նախագծերը: Մի բան հստակ է, որ  պահանջը  կա և հետաքրքրությունը չափազանց մեծ է, շատ  նախագծեր  կան  2015-ի վերաբերյալ` տարբեր զգացական մոտեցումներով ու մեկնաբանություններով: Բայց ես այն տպավորությունն  ունեմ, որ մտքեր կան, նպատակներ կան, հետաքրքրություն կա, բայց լուրջ  նախագծեր` որպես այդպիսին, դեռ չկան: Մինչդեռ   2015 թվականն ակնթարթի պես կանցնի: Հասկանալի է, որ  շատ մեծ խնդիրներ կան` սկսած ֆինանսավորումից մինչև այլ կարգի բարդություններ, բայց կարողություններ չկան: Եվ սա  ինձ  համար լուրջ մտահոգություն է, քանի որ և° ես, և° Ատոմը  փափագում ենք  այդ թեմայով նոր մոտեցումներ ու հետաքրքիր առաջարկներ տեսնել ոչ  միայն իբրև  հայ մարդիկ, այլև  որպես  «Արարատի» ստեղծողներ: Ցավոք, տակավին շատ քիչ են լավ նախագծերը, առավելագույնը` 2-3: Սակայն  եթե նկատի ունենանք  թե’ հայաստանյան և’ թե դրսի ակնկալիքները, ապա  լուրջ նախագծերի թիվը պետք է որ  շատ ավելին   լիներ:

Եվ, այնուամենայնիվ, Դուք  ի՞նչ  ֆիլմ կամ նախագիծ կուզենայիք  տեսնել:

– Դա, ըստ  էության, կախված է գլխավոր նպատակից, ո՞րն է մեր նպատակը, վերարտադրել այն, ինչ կատարվել է 1915-ի՞ն: Եթե  այդ  է մեր նպատակը, ապա որևէ  արժեք  չունի ոչ ոքի համար: Այլ խնդիր է, եթե   լինի  մի նախագիծ, որը ներքին խորք ունենա  և ստեղծի մի  մթնոլորտ, որը  մեր իրողությունները կներկայացնի համաշխարհային հանրությանը: Ի վերջո, ցեղասպանությունը շարունակվում է նաև  այսօր: Ես կարծում եմ, որ արվեստում ամենակարևորն  արդեն հստակ իրողությունների   վերարտադրությունը  չէ, այլ  մի մթնոլորտի ստեղծումը, որում ակնհայտն ավելի խորը  իմաստ, ավելի մեծ կշիռ ու արժեք  ունենա:

12Իսկ Դուք  Էգոյանի հետ կարո՞ղ եք  վերադառնալ այդ թեմային, թե՞ այն արդեն  ձեզ համար սպառված է:

– Համենայն  դեպս, մեր ներկա  կինոնախագծերում 2015-ին վերաբերող որևէ    ծրագիր չկա: Ուրիշ հարց է, որ  ֆիլմը կարող է առնչվել մեր ինքնությանը: Պետք է հիշենք  որ մենք  միայն «Արարատը» չէ,  որ արել ենք  ինքնության  խնդիրների մասին, կա  նաև «Օրացույցը»,  որ  նույն թեմայով շատ կարևոր  նախագիծ էր մեզ համար և  այսօր էլ  շարունակում է  շատ հետաքրքիր  ներկայացնել մեր ազգային ինքնության  որոնումները: «Օրացույցը» և «Արարատը», գուցե անգամ  անգիտակցաբար, ոչ  հստակ  հաշվարկված ու ծրագրված, բայց մի եռագրության  մասերն են, և  հնարավոր է, որ մի երրորդ ֆիլմ էլ ստեղծվի այս թեմայով, քանի  որ Ատոմի և իմ  ստեղծագործության մեջ  մեր հայությունը, մեր ինքնությունը  լուրջ  ներկայություն  է: Ուրեմն չի բացառվում, որ երրորդ մասն էլ լինի, բայց վստահ  չեմ, որ դա զուտ 1915-ի պատմությունը կլինի:

Հայաստան   Ձեր  այս այցի ընթացքում արժանացաք  նաև  հայրենիքի պետական բարձր պարգևներից մեկին` հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար  մեդալի:

– Այդ մեդալը   ուրախությամբ  ու համեստությամբ ընդունեցի: Բայց երբ մի քանի օր առաջ այդքան  անակնկալ ստացա այն, մտածեցի, թե ինչու իմ գործունությունն առանձնացվեց Սփյուռքի մեր շատ-շատ ուրիշ հայրենակիցների գործունեությունից, բոլորն  էլ ունեցել են  այս երկրին ծառայելու գեղեցիկ նպատակը: Բոլոր հայաստանյան դժվարությունները նաև իմն են` արտագաղթը, արդարության ու ազատ խոսքի պակասը: Ուստի  այսօր պիտի միավորենք  մեր ամբողջ ներուժը` Հայաստանի ու Սփյուռքի, որ կարողանանք մեր երկիրն առաջ տանել` օգտագործելով մեր հայրենիքի բոլոր կարելիությունները: Ինձ համար` իբրև հայուհու, սա շատ մեծ մտահոգություն է, որը  երբևէ  երազել  անգամ  չէր կարող,  որ մի օր ազատ ու անկախ  հայրենիք  կունենա:

Ծնվելով Լիբանանում, ապա  կյանքի մեծ մասն ապրելով Կանադայում`  մշտապես բախվել եք  Ձեր  ազգային տեսակը պահելու անհրաժեշտությանը: Ի՞նչ խնդիրներ է դա ստեղծել Ձեզ  համար պրոֆեսիոնալ ասպարեզում:

– Լիբանանում հնարավորություն եմ ունեցել  կրթվելու  իբրև հայ և իբրև  հայ ապրելու  իմ մանկությունը: Կանադան, իհարկե,  առաջադեմ է  այնքան, որ հարգի քո ինքնությունը, բայց միշտ  էլ  դժվարություններ եղել են տեսակիդ հարազատ  մնալու և այդ հավասարակշռությունը  պահպանելու  հարցում: Մանավանդ, քանի որ դերասանուհի  եմ, ունեցել  եմ դժվարություններ: Թեկուզ  որ  արտաքնապես այլ տեսակ  ու կերպար եմ եղել: Չնայած հրաշալի տիրապետում եմ անգլերենին, այլ առոգանություն եմ ունեցել: Բայց երբեք չեմ փորձել ինքս ինձ  փոխել, որովհետև,  եթե պայմանն այն էր, որ ձուլվեմ, ապա անկասկած պիտի հրաժարվեի: Օրինակ` անունս: Չնայած և° Կանադայի, և° Եվրոպայի մեջ ամենադժվար արտասանվող  անունն էր: Եթե փոխեի անունս  կամ խոսքիս հնչերանգը, հնարավոր  է, որ շատ  ուրիշ դերեր խաղացած լինեի: Բայց երբ հասկացա, որ սրանք  որոշակի խոչընդոտներ են ինձ համար, չգիտեմ` սխալ  թե ճիշտ որոշում կայացրի, որ  երբևէ  չպետք  է որևէ  կերպ փոխեմ տեսակս` անունս կամ մազերիս գույնը կամ այն առանձնահատուկ հնչերանգը, որ ունի իմ անգլերենը: Եվ ուրախ  եմ իմ այդ որոշման համար:

Դուք  գերազանցապես խաղացել եք  Էգոյանի ֆիլմերում  և, ըստ էության, դարձել եք մեկ ռեժիսորի` Էգոյանի  դերասանուհին: Այդ իմաստով Ձեզ  սահմանափակված չե՞ք զգացել: 

– Իհարկե, ճիշտ  է, որ  Ատոմի ֆիլմերում տևական նկարահանումները որոշակի  անկարելիություն են ստեղծել ուրիշ կինոռեժիսորների ֆիլմերում նկարահանվելու համար: Բայց պիտի ասեմ, որ դա նաև իմ որոշումն է  եղել: Ատոմի հետ համագործակցությունն ինձ համար ավելի  կարևոր է: Սա նույնպես իմ այն  որոշման  մասն եմ համարում, որ եթե որոշ գին պետք է վճարեմ իմ ինքնությանը  հավատարիմ մնալու համար, ապա  պատրաստ եմ դրան ու չեմ զղջում: Բայց պետք է ասեմ  նաև, որ չնայած այդ տպավորությանը,  որ Ատոմի դերասանուհին եմ, իրողությունն այսօր տարբեր է: Զուգահեռաբար նկարահանվել եմ  նաև   ուրիշ ռեժիսորների մոտ, նաև` Եվրոպայում: Շատ անուններ կան, որ պիտի Ատոմ Էգոյանի անվան կողքին դնենք, ասենք` Տավիանի եղբայրները, Օլիվիե Ասայասը, նաև թատերական զորեղ ռեժիսորների հետ եմ աշխատել: Կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր գործիչ, լինի արվեստի աշխարհում թե մի ուրիշ բնագավառում, միշտ էլ  փափագում է ավելին անել, քան արել է, ու շատ ավելի բազմազան լինել: Եվ պիտի ասեմ, որ այս  30 տարվա համագործակցությունս  Ատոմի  հետ իմ կյանքի ամենանշանակալի  իրողություններից է թե’ մասնագիտական, թե’ անձնական կյանքում:

Ե՞րբ  Ձեզ  կրկին կտեսնենք  էկրանին:

– Մինչև  հոկտեմբեր  կավարտվի Իսրայելում  նկարահանվող մի ֆիլմ, սա  է  կինոյում նոր դերս, իսկ թատրոնում Ատոմի հետ  բեմադրություն ենք անում, որը  ֆրանս-կանադական համատեղ նախագիծ է: Բացի այդ,  աշխատում եմ մի նախագծի  վրա, որը  դարձյալ կապվում է 2015-ի հետ: Գլխավոր նպատակն այն է, որ  հայ երիտասարդներն ամբողջ աշխարհից իրենց ազատ կամքով 2015 թ.  ապրիլի 24-ին ներկա գտնվեն Պոլսի` Ստամբուլի կենտրոնում, այն թուրքերի կողքին, որոնք արդեն սկսել են  ուղիղ նայել 1915-ի իրողություններին: Արդեն սկսել ենք  այդ կանադա–ամերիկյան նախագծի խումբը ձևավորել  և պիտի փորձենք  նախաձեռնությունը տարածել նաև դեպի Հայաստան, Մոսկվա, Հարավային Ամերիկա: Սա քաղաքական սադրանք չէ, այլ առիթ, որ 100 տարի հետո  ասենք մեր պապերին` մենք  այստեղ ենք  ձեր հիշատակը պահելու համար, գիտենք, թե մենք  ով ենք  իբրև  հայ  և  հիշում ենք նաև այն տեղը, որտեղից մեր պատմությունը սկսվեց: Այնպես որ կհանդիպենք Ստամբուլում ապրիլի  24-ին` 2015 թվականին:

–  Վերջին  այցելություններից մեկի ընթացքում Ձեր որդին` Արշիլը, մասնակցում էր հայաստանյան եկեղեցիների վերականգնման աշխատանքներին: Ինչո՞վ է հիմա զբաղված:

– Այդ մեկ ամսվա  փորձառությունը Հայաստանում նրա համար չափազանց  կարևոր էր, որի մասին տակավին արտահայտվում է: Այժմ սովորում է Փարիզի քաղաքագիտության  ինստիտուտում, որն աշխարհի լավագույններից մեկի համարումն ունի: Դեռ  երկու տարի պետք է սովորի: Արշիլը շատ լավ գիտի, որ ինքը հայ ծնողների  զավակ է, ունի  իր հայ լինելու գիտակցումը: Ինքն իրեն հայ կանադացի է համարում, և վստահ եմ, որ ապագայի  հետ կապված իր ծրագրերում պիտի նաև  ծառայի իր ազգին  ու  ժողովրդին, ինչպես իր  ծնողները: Այլ կերպ չի կարող լինել:

  Հարցազրույցը` Նունե ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆԻ