կարինեԸնդունված է համարել, որ գականությունն արվեստի մյուս տեսակները սնող հիմնական աղբյուրն է: Բայց հայ ժամանակակից գրականությունն ունի այն ուժը, որը հնարավորություն կտա և´ սեփական հենքի վրա ամուր կանգնելու, և´ սնող աղբյուր դառնալու արվեստի մյուս ճյուղերի համար: Այս հարցադրումով սկսվեց “Կինոաշխարհի” զրույցը դրամատուրգ Կարինե Խոդիկյանի հետ:

– Հետադարձ հայացք գցենք մեր կինոյի պատմությանը. “Պեպո”, “Պատվի համար” “Մենք ենք, մեր սարերը”,”Նահապետ”, “Կարոտ”, “Քաոս”, “Որտեղ էիր, մարդ Աստծո”: Ովքե՞ր են հեղինակները. դասականներ: Սրանից հետևում է մի բան. ինչքան ուժեղ է գրական հիմքը, այնքան ֆիլմն ինքնահաստատման կարիք չի զգում, արդեն ունի այն ամուր հիմնաքարը, որի վրա կառուցվում է: Բայց եկավ ժամանակ, երբ ռեժիսորների մի շերտ հանկարծ մտածեց, որ ինքը կարող է և´ գրել, և´ նկարել, և´ բեմադրել, և´ ամեն ինչ անել: Հայ կինոն գուցե մեծ հաշվով շատ չտուժեց, բայց նրանց գործերը տուժեցին, որովհետև դրանցից շատերը մեռելածին էին, մի ֆիլմը մյուսից ոչնչով չէր տարբերվում: Ի վերջո, ի սկզբանե եղել է “թուղթն ու գիրը”: Այո, երբ ռեսիսորն աշխատում է գրական գործի հետ, դրանից նա շահում է: Դա նաև երկսայրի սուր է, պետք է կարողանաս գրական գործի հախից գալ: Դա էլ հենց հաջողության գրավականն է:

-Իսկ ինչո՞ւ ռեժիսորները, այնուամենայնիվ, չեն ցանկանում օգտվել այդ հնարավորությունից: Գուցե խնդիրը գրականության տիրույթում է:

– Վիգեն Չալդրանյանի երկու ֆիլմերը` “Լռության սիմֆոնիան” և “Մաեստրոն” ստեղծվել են Գուրգեն Խանջյանի գրական գործերի հենքի վրա, երկուսն էլ հաջողված ֆիլմեր են: “Քրմուհին” ստեղծվել է Անահիտ Աղասերյանի հետ համագործակցությամբ: “Վանա ծովուն արշալույսը”, մի շարք հարցականներով հանդերձ, հետաքրքիր ֆիլմ է, որն անդրադառնում է այսօրվա խնդիրներին: Սցենարի հեղինակը Արմեն Վաթյանն է` մարդ, որը գրող է, դրամատուրգ, սցենարիստ: “Անիծվածները” ստեղծվել է մեր այսօրվա ամենահետքրքիր արձակագիրներից մեկի` Էդվարդ Խաչիկյանի գրական գործի հիմքի վրա, արդյունքը տեսնում եք: Ամեն մարդ պետք է անի իր գործը, ռեժիսորը` իր, սցենարիստը` իր: Երբ երկուսի աշխատանքը ներդաշնակվում է, ստեղծվում է ֆիլմը: Շուտով տեղի կունենա մի ֆիլմի պրեմիերա, որի հիմքում իրական պատմություն է. Մարաղայի գրավման ժամանակ վեց տարեկան աղջիկը որպես պատանդ հայտնվում է մի ադրբեջանցի կնոջ մոտ, որի տղայի հետ պետք է փոխանակեին աղջկան: Ֆիլմի ռեժիսորը Ջիվան Ավետիսյանն է, իսկ սցենարը գրել եմ ես: Աշխատելիս ուսումնասիրել եմ թեմային առնչվող մեծ քանակությամբ նյութեր, միաժամանակ ծանոթացել եմ այն նյութերին, որոնք ուներ Ջիվանը: Արդյունքում ստեղծվեց մի սցենար, որում կար և´ Ջիվանի տեսանկյունը այդ ամենի վերաբերյալ, և´ գրողի իմ հայացքը: Ես կարծում եմ, որ ֆիլմը դրանով հարստացել է:
Ինձ հին մարդ չհամարեք, բայց բոլոր ժամանակներից էլ կարելի է վերցնել լավագույնը: Խորհրդային տարիներին գիտեին, որ սցենարիստը մեկն է, ռեսիսորը` մյուսը: Անպայման գոյություն ուներ խմբագիր ասվածը, ընդ որում` մեկ ֆիլմի վրա երկու խմբագիր էր աշխատում: Բառը արժևորվում էր ֆիլմում: Ընդհանրապես արվեստի այն գործերում, որտեղ կա գրականություն, խոսքը պիտի արժևորվի, իսկ խոսքի արժեքը նաև այն է, երբ բառը ճիշտ տեղում է, երկխոսությունը ճիշտ է կառուցված:

– Չե՞ք կարծում, որ հետաքրքիր երկխոսությունն այսօր բացակայում է ամենուր` կինոյում, գրականության մեջ, հեռուստաեթերում: Երկխոսությունները շատ հաճախ հիշեցնում եմ անիմաստ մտքերի փոխանակություն, բառերի շարան և ուրիշ ոչինչ:

-Երկխոսությունը նախ պիտի կայանա հասարակության մեջ: Արվեստը հասարակության լակմուսի թուղթն է: Գրողը, ռեժիսորը, գիտակցված կամ անգիտակցաբար, ընդունում են ժամանակի ազդակները: Մեր հասարակության մեջ չկա երկխոսություն վերևում ու ներքևում գտնվողնների միջև, չկա նմանը զնմանի հետ երկխոսություն: Որպեսզի կայանա այդ երկխոսությունը, մթնոլորտում պետք է լինի դրա հիմքը: Մեզնում այսօր կա միայն մենախոսություն և ներքին երկխոսություն, դիմացինի հետ հարաբերվելու ցանկությունը կորել է, անհատը պարփակվել է իր մեջ, և դա ցայտուն կերպով երևում է և´ գրականության մեջ, և´ կինոյում, և´ եթերում…
Շատ ֆիլմերում այսօր լսում ենք ռեժիսորի մենախոսությունը, չնայած կան տարբեր հերոսներ, նույնիսկ ինչ-որ գործողություններ են կատարվում, բայց միևնույնն է` մենախոսություն է: Դժվար է ասել դա ինչ է, բայց հաստատ այն չէ, ինչ ցանկանում է տեսնել մեր շարքային, առավել ևս նրբաքիմք հանդիսատեսը: Գուցե կրկնում եմ, բայց ռեժիսորները պետք է աշխատեն պրոֆեսիոնալ սցենարիստների, դրամատուրգների հետ: Նրանք հեշտությամբ կարող են լուծել այդ խնդիրը: Ի վերջո, դա նրանց “փեշակն” է: Այդ համագործակցությունից ռեժիսորները միայն կշահեն, ամենակարևորը` կշահի հանդիսատեսը: Ցավոք, պրոֆեսիոնալ դրամատուրգներն ու սցենարիստները մեր երկրում շատ չեն: Մոտավոր վիճակագրություն ներկայացնեմ. Հայաստանի գրողների միությունն ունի 400-ից ավելի անդամ, որոնցից մոտ 300-ը բանաստեղծներ ու արձակագիրներ են, մոտ 100-ը` գրականագետներ ու թարգմանիչներ, և միայն 10-ը` դրամատուրգներ. Գուրգեն Խանջյան, Նորայր Ադալյան, Սամվել Խալաթյան… Նրանցից յուրաքանչյուրի համար կարող եմ վստահորեն պնդել` ռեժիսորն ինչ թեմա էլ առաջակի, եթե իհարկե թեման նրանց սրտով լինի, մեծ հաջողությամբ կարող են լուծել խնդիրը: Հրաշալի աշխատանքներ կարող են ծնվել:
Ի՞նչ է կատարվում այսօր թատրոնում, ինչ-որ իրարանցումներ, սեքսուալ խառնաշփոթ: Ես գուցե ծիծաղելի թվամ սեքսուալ հեղափոխություն ապրող նորահայտ ոմանց համար, որոնց թվում է, թե ամեն ինչ որոշում են անկողնային վարժությունները, բայց չմոռանանք, որ “շիրպոտրեբ”  հանդիսատեսին անգամ առավել սրտամոտ է մարդու մասին պատմությունը, որում կան իրական զգացմունքներ: Վերջերս մի վերնագիր կարդացի`”ՙԳուցե մեր քաղաքում սատանաներ են շրջում”, կարծում եմ` մեր քաղաքում էլ են նրանք շրջում` ինչ-որ “ակումբների”, “ատամների” շրջանակներում: ճիշտ է, դրանցում կա մեզ շրջապատող հոռի երևույթների քննադատություն, բայց դա արվում է այնպես, որ դառնում է բրենդային: Նորօրյա մի թայֆայանոց կա (խնդրում եմ, հենց այդպես էլ գրեք), որը ֆիլմեր է ստեղծում: Վերջինի ստեղծած “Արտիստը” բավական էր, որպեսզի մյուսները չցանկանան դիտել:

– Դուք հայկական առաջին “Հայակ” մրցանակաբաշխության ժյուրիի կազմում էիք, բնականաբար մեկ անգամ ևս ավելի ուշադիր “թերթել” եք անկախության տարիներին ստեղծված և մրցանակաբաշխությանը նեկայացված հայկական ֆիլմերը: Ինչպիսի՞ն է անկախ Հայաստանի կինոն Ձեր տեսանկյունից:

-Անկախության տարիների ամենամեծ նվաճումը վավերագրական կինոն է: Մոտ 30 վավերագրական ֆիլմ էր ներկայացված: Չեմ թաքցնում, որ իմ ձայնը տվել եմ Վարդան Հովհաննիսյանի “Մարդկային պատմություն պատերազմի և խաղաղության օրերից”  ֆիլմին, բայց գլուխ եմ խոնարհում այս տարիներին վավերագրական ժանրում աշխատող մեր բոլոր օպերատորների, սցենարիստների ու ռեժիսորների առջև: Նրանց ֆիլմերում կա ժամանակի շունչը, զարկերակը: Այդ օրերին ներքին ոգևորության հրաշալի պահեր եմ ապրել, անկախության 20 և ավելի տարիները հայ վավերագիրներն օգտագործել են ամբողջությամբ ու թողել ժամանակի մեջ: Այս տարիներն իսկապես հայ վավերագրական կինոյի հաղթանակի տարիներ են եղել, ես հպարտ եմ դրա համար:

-Կտրուկ անցում կատարենք դեպի մեկ այլ թեմա. կնոջ կերպարը հայ կինոյում, ինչպիսի՞ն եք տեսնում այդ կերպարը այսօրվա իրականության մեջ:

– Խորհրդային տարիներին մեզանում հետաքրքիր գրականություն ստեղծվեց, բայց լիարյուն կնոջ կերպար դարձյալ չկա: Կանանց երեք տեսակ գոյություն ունի` մտածող կին, չարացած կին և Կին, ինչպիսին էին, օրինակ, Մադամ Բովարին, Աննա Կարենինան և այլն: Մեր գրականությունն այսպիսի կերպարներ չի ստեղծել: Մեր գրական հերոսուհիները հայրինիքի համար մարտիրոսվող, անձնազոհ կերպարներ են կամ ընտանիքի ձեռքը կրակն ընկած ու չարացած կանայք: Մեր կինոյի, գրականության մեջ չկա ընտրություն կատարող կինը: Նա պետք է հնազանդվի, համակերպվի կյանքի բոլոր պայմաններին, յոլա գնա: Այստեղից էլ բխում է կին ասվածի ողջ խեղաթյուրումը, բայց մենք արդեն XXI դարում ենք: Պատերազմի տարիներին, երբ հայ կանայք, երկու ժամ լույս ունենալով, կարողանում էին տունը մաքուր պահել, ճաշ եփել և առավոտյան էլ մազերը ֆեն արած գնալ աշխատանքի, ես այն ժամանակ հասկացա, որ հայ կնոջից առավել ԿԻՆ աշխարհում չկա: Ես ուզում եմ, որ մեր կինոյում և գրականության մեջ այսօր այդ կինը լինի` ընդունակ և´ անձնազոհության, և´ սիրելու, և´ ներելու, և´, ինչու չէ, նաև դավաճանության: Կնոջ ա´յդ տեսակն եմ ուզում տեսնել` ոչ միան համակերպվող, այլև` ընդդիմացող:

– Դուք հիմնականում թատրոնի հետ եք համագործակցում, կինոյի հետ համագործակցության ի՞նչ հեռանկարներ կան:

– Այս պահին չորս սցենար դարակում դրված են: Ունեմ լիամետրաժ ֆիլմի սցենար, ամանորյա հեքիաթ է` կոմեդիայի ժանրով: Երկրորդ տարին է արդեն` դարակիս մեջ հանգիստ քնած է: Մեկ-երկու տեղ ներկայացրել եմ, ասել են` փող չկա: Մենք նաև պրոդյուսերների պակաս ունենք, դա էլ խնդիր է: Իմ պիեսներից մեկը` “Երկրորդ կտակ”, երիտասարդ և տաղանդավոր ռեժիսոր Աննա Բայաթյանի ձեռքին է այս պահին: Նա շատ ոգևորված է, հուսով եմ, որ սցենարը մի օր ֆիլմ կդառնա: Այն երեք կանանց ճակատագրերի մասին է: Կարծում եմ, որ հերոսուհիներից մեկի` մոր կերպարը, հրաշալիորեն կարող է կերտել Կարինե Ջանջուղազյանը: Հուսով եմ, որ լույսը մի օր կբացվի:
Քանի դեռ այս կյանքում մարդը սպասում է սիրո, երջանկության, պարզապես սպասում է` ապրելու ակնկալիքով, ուրեմն կլինեն և´ կինոն, և´ թատրոնը, և´ գրականությունը, անգամ այդ որոճացող “շիրպոտրեբի” կողքին, թեկուզ և փոքրիկ կղզյակներով, բայց կլինի իսկական արվեստը: Այդպես եղել է, այդպես կլինի:

Զրույցը վարեց Ալիսա Գևորգյանը