շենգելայաՎրաստանի և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, ռեժիսոր Էլդար Շենգելայան Երևանի «Ոսկե ծիրան» 9-րդ միջազգային կինոփառատոնի պատվավոր հյուրերից էր, ինչը լավ առիթ էր ոչ միայն փառատոնի կազմակերպիչների համար` հայտնի կինոգործչին շնորհելու «Փարաջանովյան թալեր» մրցանակ, այլև լրագրողների` զրուցելու նրա հետ:  ԽՍՀՄ և Վրաստանի կինեմատոգրաֆիստների միությունների ղեկավարի և Վրաստանի խորհրդարանի փոխխոսնակի աշխատանքն իրականացրած Էլդար Շենգելայան թեʹ մի, թեʹ մյուս ոլորտում իր գործունեությունը դրական է համարում, բայց և համեստ: Մերօրյա իշխանավորներին էլ խորհուրդ է տալիս նախ հոգալ հասարակության և հետո միայն սեփական խնդիրները:  Նա իր գնահատականն ունի նաև «Ոսկե ծիրան» փառատոնին:

-«Ոսկե ծիրան» փառատոնի մասին, բնականաբար, շատերից եմ լսել, և բոլորն էլ  լավ են արտահայտվել, բայց առաջին անգամ եմ մասնակցում և ինքս համոզվեցի, որ այն հեղինակավոր է: Փառատոնը շատ լավ է կազմակերպված, ծրագրերն ու հանդիպումներն էլ  հետաքրքրական են, հյուրերը նույնպես հատուկ են ընտրված և նրանց մեջ քիչ չեն Հայաստան առաջին անգամ այցելածները, այնպես որ սա նաև երկիրը ներկայացնելու տեսանկյունից է կարևոր:

– Այս անգամ Հայաստանը Ձեզ ծանո՞թ էր:

– Հաշվել չի լինի թե քանի անգամ եմ եղել Հայաստանում: Կարելի է ասել` ճամփորդել եմ երկրի լայնքով ու երկայնքով: Շատ ամուր էին Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների հետ մեր հարաբերությունները,  ինչը, վստահաբար, նպաստում էր ևʹ վրացական, ևʹ հայկական կինոյի զարգացմանը: Ցավում եմ, որ հիմա կապերը նույնքան ակտիվ ու ամուր չեն, բայց հարկ է  վերականգնել, և համոզված եմ, որ կրկին օգտակար կլինի: Իսկ այսօրվա տեսածիս մասին ասեմ, որ Երևանը շատ է փոխվել, այլ տեսք ունի, ինչպես և Թբիլիսին: Կարոտում եմ հին Երևանը, այն քաղաքը, որտեղ ընկերներս էին ապրում: Նրանք հիմա չկան: Իհարկե փոխվել են ևʹ Երևանը, ևʹ Թբիլիսին, սակայն հիանալի կլիներ, եթե պահպանեին հին տեսքը:

– Մերօրյա վրացական կինոն ի՞նչ է պահպանել ձևավորված ու ժամանակին վրացական կինոյի ինքնատիպությունը ցուցանող ավանդույթներից:

– Ըստ իս, վրացական կինոյի ավանդույթները բավականաչափ չեն պահպանվում: Ներկայում վրացական կինոյում տեղ են գտնում կրկնօրինակման բնույթի ֆիլմեր: Վրացական կինոյի ավանդույթները, ցավոք, մոլորված, կորած են այսօր: Գլոբալիզացիան անխուսափելի է, բայց վստահ եմ` ազգային մշակույթը մեծ ձեռքբերում է, որի վրա հիմնվելով է հարկավոր ստեղծել ժամանակակից արվեստը: Անգամ խորհրդային ժամանակաշրջանում, երբ ամենայն ազգայինի  դեմ արգելք կար, կարողանում էինք ազգային դրսևորումների համար ինչ-որ ձև, ուղի գտնել և անգամ հենց դրանց համար մրցանակներ ստանալ: Միանշանակ է, որ ազգային մշակույթն այն հիմքն է, առանց որի անհնար է մնայուն արժեք ստեղծել: Այսօրվա էլիտար կինոն կոմերցիոն է, որը շատ հազվադեպ եմ նայում, բայց այն էլ, ինչ տեսնում եմ, խելքին մոտ բան չէ:

– Կորուստն անդա՞րձ եք համարում:

– Չէ, իհարկե չէ: Անհնար է, որ որևէ սերունդ զուրկ լինի տաղանդավոր, ինքնատիպ, ստեղծագործ անհատներից: Ասածիցս տարբեր մտածողության ֆիլմ ստեղծելու համար  կարևոր է պետական սուբսիդիան: Երբ կինոն ունենա համապատասխան ու բավականաչափ ֆինանսավորում, կստեղծվեն նոր, լավ ֆիլմեր, կստեղծվի իրական կինո:

– Ձեր կինոն ոչ միայն իրական են համարում, այլև կանխատեսման շեշտեր կրող:

– Դե դա մեծ չափազանցություն է: Կանխատեսումը մարգարեական հատկանիշներ է ենթադրում: Իսկ մարգարեությունը հեռու է ինձնից: Ինքս ինձ ամենասովորական մարդ եմ համարում: Իմ վերջին`  «Էքսպրես-տեղեկատվություն» ֆիլմը նկարահանել եմ 1993 թվականին: Այն, իմ գնահատականով, այնքան էլ հաջողված չէր:

– Փաստերն այլ բան են ասում. Վրաստանի պետական Ռուսթավելու անվան մրցանակ, ևս երկու մրցանակ տարբեր երկրներում հենց «Էքսպրես-տեղեկատվություն» ֆիլմի համար: Կա՞ որևէ սկզբունք, որը պարտադիր եք համարում լավ ֆիլմ ստեղծելու համար:

– Ինձ համար մի անխախտ մոտեցում կա` սցենարի ճշգրիտ ընտրություն և մանրակրկիտ մշակում: Խորհրդային տարիներին շատ երկար էի աշխատում սցենարը մշակելու ուղղությամբ: Հենց դա էլ արդյունք էր ապահովում: Առանց լավ մշակված սցենարի ֆիլմը չի կարող լավը լինել: Սցենարը ֆիլմի հիմքն է: Իհարկե, դերասանի ընտրությունն էլ ճշգրտություն է պահանջում: Իմ ֆիլմերից շատերում նկարահանվել են ինչպես պրոֆեսիոնալ դերասաններ, այնպես էլ կինոյի հետ որևէ կապ չունեցած մարդիկ: Պարզապես նրանք եղել են հենց այն տիպաժը, որը նախատեսվել է սցենարում: Ինձ էլ մնացել է նկարահանման հրապարակում այդ մարդկանց համար ճիշտ աշխատանքային միջավայր ստեղծել:

– Ձեր բացակայությունը կինոյից երկարատև է, մտադիր չե՞ք այն դադարեցնել:

– Չնայած եկող տարվա հունվարի 26-ին 80-ամյակս կլրանա, այնուամենայնիվ ուզում եմ մի ֆիլմ նկարահանել: Մտադիր եմ այն նվիրել դստերս` Ելենայի հիշատակին: Ելենային ավտովթարը տարավ: Ներկայում սցենարի համար նյութ եմ փնտրում ևʹ դասական, ևʹ ժամանակակից գրականության մեջ: Կարծում եմ` մինչև տարեվերջ այն գտած կլինեմ և եկող տարի կսկսեմ նկարահանումները: Գրող, սցենարիստ  Ռեզո Գաբրիաձեն, որի հետ երեք ֆիլմ եմ նկարահանել, կկարողանա ևս մի լավ սցենար գրել: Նա հաստատ կկարողանա գրական նյութը կամ ընտրված թեման վերածել արժեքավոր սցենարի:

– Վրաստանի «Ժողովրդական ճակատ» քաղաքական ընդդիմադիր կազմակերպության հիմնադիրներից եք ու նաև խորհրդարանի պատգամավոր դարձաք: Ինչո՞ւ քաղաքական գործնեություն ծավալեցիք:

– Իմ կամքով չեղավ: Մարդկանց պահանջն էր: Ժողովուրդն ուզում էր, որ արվեստի մարդիկ իրենց քաղաքական դիրքորոշումը հայտնեին ու որոշումներ կայացնեին: Ես էլ քաղաքականություն մտա. նախ պատգամավոր ընտրվեցի, խորհրդարանում էլ ընտրեցին փոխխոսնակ: Մինչև 2006 թ. քաղաքականության մեջ էի, ու համոզվեցի, որ դա լիովին կեղտոտ գործ է: Նույն թվականին, ինչպես արդեն ասացի, աղջիկս` Ելենան, ավտովթարից մահացավ: Դա մի կետ եղավ, որը ստիպեց ինձ հրաժարվել որևէ գործունեությունից: Հիմա լրիվ չեզոք եմ քաղաքականության նկատմամբ: Իհարկե, ինչ-որ կերպ տեղեկանում եմ, կարդում, դիտում, կտրված չեմ աշխարհից, բայց միայն այդքանը: Դա էլ այն պատճառով, որ կարևորում եմ մեր կյանքի կենսամակարդակի բարելավումը: Այսօր Վրաստանի գյուղերը դատարկվում են, մարդիկ գնում են երկրից: Կարծում եմ` Հայաստանում էլ իրավիճակն այդ առումով նույնն է: Մինչդեռ նման բան չկար ևʹ Վրաստանում, ևʹ Հայաստանում, ընդհակառակը` մարդիկ ձգտում էին հայրենիքում ապրել: Այնպես որ կարծում եմ` մեր կառավարությունները պարտավոր են մտածել ոչ թե իրենց ու իրենց իշխանությունը պահպանելու, այլ մարդկանց մասին: Այդ պարագայում մարդիկ ավելի լավ կապրեն ու ամեն ինչ, իհարկե նաև կինոն այլ կլինի:

– Չնայած մեր երկրներում առկա ընդհանրություններին, չի ստեղծվում հայ-վրացական համատեղ արտադրության ֆիլմ: Ինչո՞ւ:

– Համատեղ արտադրության ֆիլմերի համար հսկայական քանակությամբ թեմաներ կան: Ի վերջո, հայ ու վրացի ժողովուրդների  փոխհարաբերությունների պատմությունը հագեցած է շատ ու շատ հետաքրքրական փաստերով: Ու թե մի օր համատեղ ֆիլմ ստեղծելու լինենք, այն կարող է ևʹ պատմական, ևʹ ժամանակակից թեմատիկա ունենալ: Բայց, ինչպես գիտեք, Վրաստանում կինոյի ոլորտին տրվող ֆինանսական հատկացումները շատ փոքր են: Կարծեմ Հայաստանում էլ այդ առումով վիճակը շատ տարբեր չէ: Տարին մեկ երկու ֆիլմ ենք նկարահանում: Փաստորեն համատեղ ֆիլմի համար ֆինանսական հնարավորություն չկա: Ասեմ նաև, որ Վրաստանի կառավարությունում և Վրաստանի կինեմատոգրաֆիստների միությունում քննարկվում է կինոյի ոլորտին տրվող հատկացումների ավելացման հարցը: Խոստացել են, տեսնենք` ինչ կլինի: Գուցե դա հայ-վրացական համատեղ ֆիլմ նկարահանելու հնարավորություն ընձեռի:

– Ձեր կինոյի երկրպագուների համար Ձեր քաղաքական գործունեության տարիները թերևս կորած են, դուք ի՞նչ եք կարծում:

– Չէ, դա կորած ժամանակ չէ: Նույն այդ տարիներին ոչինչ չկար կինոյի համար, անգամ` էլեկտրաէներգիա: Քաղաքականության մեջ էլ ժամանակս վատնած կամ կորած չեմ համարում, քանի որ գործունեությանս արդյունքը փոքր չէ:

Հարցազրույցը` Նանա ՊեՏՐՈՍՅԱՆԻ


Արա Խզմալյան․Ծանոթ ու անծանոթ

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարի տեղակալ, արվեստագիտության թեկնածու, մշակույթի տարբեր ոլորտները՝  հատկապես թատրոնն ու կինոն  համակարգող, մշակութային քաղաքականություն...

|9 Դեկտեմբեր 2019,12:22