Ֆրունզե Դովլաթյանի ելույթը

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում Ֆրունզե Դովլաթյանի արխիվային նյութերին ծանոթանալիս հանդիպեցինք հետաքրքիր գրությունների, ելույթների և նյութերի, որոնք ոչ միայն արժեքավոր են, այլև հետաքրքիր դրվագներ են ներկայացնում Վարպետի կյանքի որոշակի շրջանից։ Ուստի, Ֆրունզե Դովլաթյանի ծննդյան օրվա (մայիսի 27, 1927 թ․) առիթով որոշեցինք դրանք հերթով հրապարակել «Կինոշախարհ» կայքում։ Արխիվային այս փաստաթուղթը Դովլաթյանի 1972 թ․ աշնանը, Արվեստի աշխատողների տանը (նախկին Պրոսպեկտ-Մոսկովյան հատվածում) կայացած հանդիպման ժամանակ ընթերցված ելույթն է։ Հանդիպմանը ներկա են եղել այն ժամանակվա ՍՍՌՄ կինեմատոգրաֆիտների միության քարտուղար Մարկ Դոնսկոյը (ելույթում չի հիշատակվում, բայց որոշ կինոգործիչներ, նունիսկ հիշում են, որ այդ հանդիպմանը ներկա է եղել նաև Գ․Չուխրայը), ռուս գրողներ և արվեստի այլ գործիչներ։
Դովլաթյանն իր ապրած ժամանակաշրջանի համար չափազանց համարձակ ելույթում՝ առանց թաքցնելու իր վրդովունքն ու ցասումն  է արտահայտում սովետական մամլիչով անցած ռեժիսորների, նրանց մկրատված ու բզկտված ֆիլմերի տխուր ճակատագրերի մասին։ Ցավոք, դրանց թվում էր նաև հենց իր՝ Դովլաթյանի «Երևանյան օրերի խրոնիկա» (1972) ֆիլմը։ Սովետական գրաքննությունը ֆիլմից հեռացրել էր հերոսի երազներն ու ցնորքները, ինչին փոխաբերական, իմաստային բազմաշերտության պատճառով միշտ մեծ զգուշավորությամբ է վերաբերվել խորհրդային գրաքննությունը: Նրա արխիվային նյութերին ծանոթանալիս արդեն կարելի է պատկերացնել, թե տառապանքի ինչ ուղի է անցել Դովլաթյանն այս ֆիլմը նկարահանելիս:

Ի դեպ,  ելույթի բնագիրը ռուսերենով է, սակայն հատուկ «Կինոաշխարհի» ընթերցողների համար այն հրապարակում ենք թարգմանաբար։ 

Ընկ. Ֆ. Դովլաթյան.

Թանկագին Մարկ Սեմյոնովիչ: Ես դիմում եմ ձեզ, քանի որ դուք մեր խորհրդային կինեմատոգրաֆիայի հետ միաժամանակ երիտասարդ պատանի արվեստագետից աճել-հասել եք մինչև հոյակապ հասուն վարպետի և ինչու եմ ես ձեզ դիմում, որովհետև դուք տեսել եք շատ ավելի հետաքրքրական, հակասական բան մեր ստեղծագործության գնահատականում, քան մենք, որովհետև մենք դեռ մեզ համարում ենք երիտասարդ: Բայց ես ուզում եմ ասել, որ մենք դուրս ենք եկել այդ տարիքից, որ պառավեցինք, և այն, ինչ մենք անում ենք, մենք անում ենք պատասխանատվության զգացումով, ինչ-որ նշանակալի բան անելու գիտակցությամբ ու ցանկությամբ, չամաչելով և չվախենալով այդ բառից:
Մեկ այլ բան, դուք այստեղ ասացիք շատ տխուր մի փաստ, ճիշտ է այն հնչեց փոքր-ինչ ծիծաղելի, բայց ինձ համար միշտ, երբ խոսում են այդ մասին, իմ սիրտը մի տեսակ սեղմվում է, ուզում է ճչալ: Դուք ասացիք կինեմատոգրաֆիստների մասին, հատկապես այնպիսի մեծ մարդկանց մասին, ինչպիսին են Էյզենշտեյնը, Պուդովկինը, Դովժենկոն:

Դուք դա հիշում եք, Էյզենշտեյնը, երբ 1946 թվականին Կինոյի տանը ստացավ Ստալինյան մրցանակ, այդ ժամանակ նրան կատակով ասացին, որ երկրորդ մասը տարել են Կրեմլ, նա ընկավ ինֆարկտից և տարան նրան հիվանդանոց և նա մահացավ, երիտասարդ էր Էյզենշտեյնն այդ ժամանակ: Երկրորդը՝ Դովժենկոն լռում էր 15 տարի և այն բանից հետո, երբ նրան հնարավորություն տվեցին նկարելու այն, ինչ ուզում է, նա մեռավ, նույնպես համեմատաբար երիտասարդ: Սավչենկոն՝ 47 տարեկան էր, այն բանից հետո, երբ նրան քննարկեցին Քաղկոմում, նա դուրս եկավ, նստեց մեքենան և ինֆարկտ, և նա մեռավ:

Մեղավորը հավանաբար դուք եք և ձեր սերունդը, որ ձայն չբարձրացրիք և մենք, որպես ձեր ծառայությունների ազնիվ հրաշալի գնահատող և այլն, և այլն, մենք նույնպես հիմա ընդունում ենք ձեր ժառանգությունը և մենք նույնպես լռում ենք, և մենք նույնպես ոչինչ չենք ասում այն այլանդակ երևույթների մասին, որ կան մեր իրականության մեջ գեղարվեստական ստեղծագործության գնահատման հարցում: Դա կա, այն շարունակվում է և շարունակվում է այն պատճառով, որ մենք մինչ օրս պարզում ենք մեր հարաբերությունները մարդկանց հետ, որոնք գնահատում են մեր ստեղծագործությունը:

Ո՞վ է ղեկավարում մեզ, ո՞վ է գնահատում:

Ես վստահեցնում եմ ձեզ, Մարկ Սեմյոնովիչ, որ եթե մեր ցանկացած արվեստագետի, ոչ պատահական մարդու կինոյում, ժամանակ տային արտահայտելու իր ցանկությունը, խելքը, մտքերը, գեղարվեստական ստեղծագործությունը, որպես կինեմատոգրաֆիստի, այդ ժամանակ, վստահեցնում եմ ձեզ, այն առաջադեմ մտքերը, այն ճիշտ բաները, որ ասում են արտասահմանյան մեծ կինոռեժիսորները, մենք կասեինք շատ ավելի վաղ, իսկ մեզ չէին մեղադրի էպիգոնության մեջ, վստահեցնում եմ ձեզ: Սակայն, ցավոք, ստացվում է այնպես, որ մենք մտածում ենք, անում սքանչելի բաներ, մտքեր, ցանկություն՝ անելու ինչ-որ մեծ, խոշոր, նշանակալի բան, բայց իրականացումը ձգվում է շատ ու շատ երկար:
Ես բերեմ մեր պրակտիկայից մի հետաքրքիր օրինակ Պերճ Զեյթունցյանի հետ մեր համատեղ աշխատանքից. երբ մենք սկսեցինք սցենար գրել, չգիտես ինչպես միասնական միտք ձևավորվեց, բայց միևնույն ժամանակ մտածում էինք այն նշանակալի հետաքրքրական էպիզոդների մասին, թե ինչպիսին պետք է լինի մեր հիմնական միտքը, և չգիտես ինչու առաջ էր մղվում ֆինալը՝ հերոսի մահը և վերջին, այսպես կոչված վերջին երազը, ինչպես դուք եք անվանում՝ երազը, ես չեմ անվանում երազ, երրորդ երազը: Եվ հանկարծ, դա վեց տարի առաջ էր, մի գեղեցիկ օր ներս է խուժում իմ մի ընկերը, իմ բարեկամը, օպերատոր Ալբերտ Յավուրյանը և ասում՝ գիտե՞ս որ վատ բան է պատահել: Ես ասում եմ՝ ի՞նչ է պատահել: Ասում է՝ ֆինալը հարկավոր է փոխել: Ասում եմ՝ ինչո՞ւ: Ասում է՝ դու գիտե՞ս, պարզվում է ճիշտ այդպիսի մահ է արդեն արել Անտոնիոնին:

khoren-abrahamyan1-840x315Երդվում եմ ձեզ, քիչ մնաց ինֆարկտ ստանայի: Եվ վազքով գնացի գտա «Լիտերատուրնայա գազետան» («Գրական թերթ»), որտեղ մեր թղթակիցը հանդիպել է Անտոնիոնիի հետ, և գտա այդ տեղը: Փառք Աստծո: Գտա, պարզվում է՝ գրված է, որ նա հանդիպել է Անտոնիոնիի հետ և պատմել. երբ գնում էի Սան-Ֆրանցիսկո, ճանապարհին տեսնեմ կանգնած է բաց «Լիմուզին» մեքենան և ինչ-որ երիտասարդ մարդիկ են կանգնած հրացանով: Եվ հանկարծ նրանցից մեկը նշան է բռնում ինձ և ուղեկցում: Ես նայեցի այդ հրացանին և մտածում եմ, որ հիմա ինչ-որ սարսափելի բան կկատարվի, նա կսպանի ինձ:

Ահա այս դրվագն է նա պատմել և Անտոնիոնիին ասել է, որ՝ դա ինձ շատ է դուր գալիս, ես կմտցնեմ նկարի մեջ:
Հետո հանկարծ մեկ ուրիշն ասաց, որ մյուս ֆինալն է նման Անտոնիոնիին, այդ պայթյունները: Ի՞նչ պայթյուններ: Լսեք, դա վեց տարի առաջ էր: Եվ գիտեք, ասում է, Անտոնիոնին արդեն արել է: Եվ անշուշտ, հետո մեզ անվանում են էպիգոններ:

Այժմ երազների մասին: Գիտեք, որ երազները չեն հորինվել ոչ Ֆելինիի, ոչ Անտոնիոնիի կողմից, չեն հորինվել Բեդնու կողմից և այլն, և այլն: Եթե կուզեք, երազներ արել են, ես հիշում եմ այնպիսի մեծ վարպետների կինոնկարներում, ինչպիսին Բյունուելն է և այլն, և այլն, այնքան շատ են: Երազները՝ դրանք նորություններ են և գտնվում են մարդկանց ձեռքերում, որոնք իրավունք ունեն դա անելու: Ինչ վերաբերում է ինքնին այդ երազներին, որոնք դուք եք անվանում երազներ, ես դրանք չեմ անվանում երազներ, ես դրանք անվանում եմ անալիզ-վերլուծություն:

Մի անգամ ինձ հետ երջանիկ բան պատահեց, ես 2-3 զրույց ունեցա մեծ Դովժենկոյի հետ: Նա մի անգամ ասաց՝ գիտես, որ երբ ինձ անհրաժեշտ է ինչ-որ բան ապացուցել, վաղն ապացուցել իմ ճշմարտացիությունը և ապացուցել, որ ես իրավացի եմ, սցենարի տեսական առարկությունները հարկավոր է հաստատել և այլն, ես տուն եմ գնում և ամբողջ ժամանակ իմ առջև գնում-գալիս են իմ ընդդիմախոսները: Ես նրանց հետ կռվում եմ, դա շարունակվում է ամբողջ գիշեր, առավոտյան վեր եմ կենում հոգնած, առավոտյան վեր եմ կենում՝ բոլոր այդ կերպարները վիճում են և ես ուզում եմ նրանց ապացուցել և չգիտես ինչու նրանք միշտ հայտնվում են այլ երանգներով և այլ գույներով, քան կյանքում են:
Ես զարմանում եմ, որ մենք այդպես հարձակվում ենք այդ երազների վրա և ասում՝ չի կարելի այդպես անել: Մեկ այլ բան, ես հասկանում եմ, ինչ է հաջողվել ինձ կամ չի հաջողվել ինձ, այս գնահատականը զուտ ճաշակի հարց է, որտեղ է հասկանալի, որտեղ է անհասկանալի և այլն, և այլն:
Բայց այստեղ այլ բան է ի հայտ գալիս, ամենագլխավորը, որ ես ուզում եմ ասել, դուք հասկանում եք, Կինեմատոգրաֆիստների միությունը հանապազօրյա պահանջմունք չէ, դա կենսական փաստ է, քանի որ գոյություն ունի կինոարվեստ:

Ես շատ լավ եմ հիշում, դուք նույնպես լավ հիշում եք, երբ մեծ սպառնալիք էր կախվել, որ փակում են մեր Կինեմատոգրաֆիստների միությունը: Ես չեմ մոռանա այդ օրը, երբ դա հայտարարվեց, այդ ժամանակ Խրուշչովն էր: Չուխրայը վեր կացավ և չկարողացավ բացատրել ինչու չի կարելի փակել: Նա միայն ասաց՝ թանկագին Նիկիտա Սերգեևիչ, ես չեմ կարող ասել ինչու, բայց Միությունը հարկավոր է, շատ է հարկավոր: Դուք հասկանում եք, նա հարյուր անգամ կրկնեց այդ բառը: Այդ ժամանակ նա ասաց՝ լավ, եթե հարկավոր է, թող լինի այդ Միությունը:
Ես հասկանում եմ բանն ինչ է, քանի որ Միությունը գոյություն ունի ոչ թե նրա համար, որ երբեմն, ահա այսպես հավաքվենք, նայենք մեկս մյուսին, երբեմն լավ բառեր ասենք մեկս մյուսին, գնահատենք մեկս մյուսին, այլ Միությունը գոյություն ունի հավանաբար նրա համար, որ գործնական աշխատանք արվի, այսինքն, եթե վերցնենք միութենական Միությունը, հավանաբար նրա խնդիրը ավելի ընդգրկուն է, հետաքրքրական, քանի որ նա զբաղվում է միութենական գործերով, իսկ մեր Միությունը, որտեղ կա մեկ կինոստուդիա, ինչպիսին «Հայֆիլմն» է, դա է նրա պրակտիկ ճշգրիտ ուղղվածությունը, նրա աշխատանքը պետք է լինի հենց այդ օբյեկտը: Իսկ մեզ մոտ չգիտես ինչու, ես չգիտեմ Միության ղեկավարության մեղքով թե մեր ստուդիայի ղեկավարության մեղքով, մի տեսակ այնպես է ստացվել, որ այդպիսի գործնական հարցերում Միությունը մնում է ինքն իր հետ, ստուդիան մնում է ինքն իր հետ: Քանի որ հարց առաջացավ, ինչպես անել «Երևանյան օրերի խրոնիկա» կինոնկարը:

Չէ որ Միությունը կազմակերպում է, ահա խնդրեմ, Միությունը այսօր կազմակերպել է ստեղծագործական մտավորականությանը և մենք ձեր դատաստանի առջև ենք: Չէ որ երբ բավականին լուրջ հարց է արծարծվում և արվեստագետի մեղադրանքը սատանան գիտի թե ինչ բառերով է հանդերձված, վեց ամիս է ասում են, որ ֆիլմը նկարված է ոչ խորհրդային արվեստագետի դիրքերից, այդ ֆիլմը գաղափարապես արատավոր է, այդ ֆիլմը ես չգիտեմ ինչ է, ըստ որում դա ասում են մարդիկ, որոնք ղեկավարում են մեր գաղափարախոսական աշխատանքը, ես չեմ քաշվում նրանց ազգանունները նշել, ես խնդրում եմ ձեզ, եթե կան մարդիկ, կամ սղագրողը և այլն, խնդրում եմ ձեզ ճշգրիտ փոխանցել, Կենտկոմի մշակույթի սեկտորը, որ ղեկավարում են Պողոսյանը և Շաթիրյանը, կարծում եմ, լրիվ տապալել են:

Վեց ամիս ինձ տանջեցին, ընկ. Պողոսյանը ասում է, հայտարարեց՝ ահա այդպիսի հերոսից հետո, որ քո մոտ է, ես այլևս բարի գործ չեմ անելու: Ես ասում եմ՝ ինչո՞ւ: Ասում է՝ եթե վաղը ես պետք է մեռնեմ բարի գործերից հետո, այդ դեպքում բարի գործ չեմ անելու: Ինչո՞ւ: Դուք հասկանո՞ւմ եք ինչ մեղադրանք է: Երկրորդը՝ ընկ. Շաթիրյանը ասում է ինձ, որ այն բանից հետո, երբ արդեն սցենարը կարդացել էր նա, մինչև նկարահանումը, դրանից հետո, ես չգիտեմ և այլն, և սկսում է երկար ու ձիգ վերլուծություններ անել, զուտ դրամատուրգիական, սա այնպես չէ, նա այնպես չէ: Եվ հետո ասում է՝ սա գաղափարապես արատավոր ֆիլմ է: Դուք հասկանո՞ւմ եք:

Նաև ձեզ կասեմ, այն բանից հետո, երբ նրանք գալիս են և նայում, Կենտկոմը Քարտուղարության ողջ կազմով, բոլոր բաժինները և այլն, և մտնում իմ լաբորատորիան, այսինքն նյութը քննարկում, գրողը տանը նստած գրում է, նրա մոտ է նյութը, գալիս է ամբողջ կազմը և ասում՝ ցույց տուր քո սևագիրը: Արվեստագետները անում են իրենց էսքիզները: Չլսված բան:

Ընկերներ, և դրանից հետո ես պետք է կազմակերպեմ նյութը, այնպես անեմ, որ չլինի ռեբուսայնություն և չլինի անորոշություն: Մի՞թե կարելի է այդպես:

Ես ևս շատ բանից գոհ չեմ կինոնկարում, ինչո՞ւ: Դե որովհետև կադրերի շարքը, որ բացատրում է շատ բան, այնտեղից պոկված-հանված է: Դուք ասում եք երազները, դրանք երազներ չեն, դա տվյալ հերոսի վերլուծայնությունն է, որը երբեմն մնում է ինքն իր հետ և վերլուծում է:
Ես անելու եմ այն, ինչ ես մտածում եմ, գուցե առանց ծրագրի, բայց ես միշտ կլինեմ մարդկանց հետ, միշտ կլինեմ ակտիվ կյանքում: Եթե այդ ակտիվությունը երբեմն լինի գիտակցաբար, անել ոչ այն, ինչ ես ուզում եմ, այնուամենայնիվ ես կլինեմ ակտիվ: Ահա թե ինչ է նշանակում առաջին երազը: Ահա ես այդպես եմ մտածել. այդպես էլ նկարվել է, այդպես էլ բացատրվել է այնտեղ, այնտեղ անգամ այդ թղթերը, երբ ասում է, ահա հիմա վիրահատում ենք, բառային բացատրություն, պլաստիկ բացատրություն, եղել է և այդ հերոսի վերլուծում: Ամեն ինչ եղել է: Միայն թերևս նշանները մնացին: Դրա համար այդ մարդիկ, հավանաբար, իրավունք ունեն այդպես վերաբերվելու երազներին, բավականին թերահավատորեն, բարձր արվեստի տեսակետից:

Սակայն ես այդ վերլուծությունն արել եմ և համարում եմ, որ ճիշտ եմ արել, որովհետև առանց այդ վերլուծության ֆիլմը կդառնար մերկանտիլ և անհարկավոր որևէ մեկին, վստահեցնում եմ ձեզ: Եվ հետո, ես այդպես եմ մտածում, ես ուզում եմ ընթերցել իմ փոքրիկ գրառումը:
Ես ուրախ էի, ազնիվ խոսք, որ իմ բարեկամ Ռուստամը (Իբրահիմբեկովը Ադրբեջանից) ասաց այն իրավունքի մասին, որ մենք ձեռք ենք բերել, այդ իրավունքը, որպեսզի խոսենք բարձր, խոսենք համամարդկային լեզվով:

Թույլ տվեք կարդալ, շատ փոքրիկ գրառում է:

«Երևանյան օրերի խրոնիկայում» իմ ցանկությունն է եղել ցույց տալ որակական այն փոփոխությունները, մտավոր, հոգևոր, որ կատարվել են ժամանակակից մարդու մեջ, կրկնում եմ՝ խոսքը որակական փոփոխությունների մասին է, որոնք տվյալ ֆիլմում անհատականացվում են մարդկանց կերպարներում, որոնք ներկայացնում են հայ ժողովուրդը: Նրանց միջոցով ես փորձում եմ ցույց տալ, որ ազգի բարոյական առաջադիմությունը, որ տեղի է ունեցել իր կենսագրության կազմավորման գործընթացում, պատմական զարգացումը վերելքի և ծաղկման գործընթացում Մեծ Հոկտեմբերից հետո: Դա այդպես է, դա գոյություն ունի: Հոգեբանորեն և պետականորեն ամուր այսօրվա մարդը ընդլայնում է իր խորհրդածությունների շրջանը, ավելի ու ավելի ընդհանրացնում, վերլուծում երևույթները համամարդկային մասշտաբներով և փորձում գտնել ակտիվ լուծում, ակտիվ իմաստավորում, դե հենց ակտիվ լուծում, ակտիվ գործողություն ակտիվ հերոսի կերպարներում: Այդ ակտիվ հերոսը մեր կինոպատումի կերպարներում ապրում և գործում է հանուն մարդկանց ինչ-որ մի հուսահատ պոռթկմամբ և առանց հաշվետվականության, նա ձեռք է բերել իր եզրահանգումը, ցանկությունը, բողոքը, ուրախությունը իմաստավորելու իրավունք, արտահայտված ֆիլմերում երազի տեսքով, ինչպես մենք ասում ենք: Այդ ամենի ետևում թաքնված է այսօրվա մարդու մեծ հումանիզմը և պատասխանատվությունը կյանքի հանդեպ, ազգի հանդեպ: Մարդկանց հետ մերձեցման այդ ճանապարհին նա, բնականաբար, ինչ-որ բան կորցնում է, ինչ-որ բան ձեռք բերում, տառապում է, ուրախանում, տխրում և մեռնում:

Ահա թե ինչ եմ ցանկացել ասել իմ ֆիլմում:

Եթե դա արատավոր է, ինչպես ասում են Կենտկոմի մշակույթի բաժնի ղեկավարները, եթե դա արատավոր է, ապա ինչն է մնում մեծ և մարդասիրական, ես չգիտեմ, որովհետև իրենց չափանիշներով, տիրացուական մտածողությամբ մեր մշակույթի ղեկավարները Կենտկոմում խոսում են այն մասին, որ, ինչպես մեծ Դովժենկոն է մի ժամանակ շատ լավ բնութագրել այդպիսի մարդկանց՝ հինգերորդ դասարանցու կրթությամբ, մանկահասակ երեխայի խելքով: Ահա թե ով է ղեկավարում մեր մշակույթը: Ես կարծում եմ, որ նկարիչների համագումարում, գրողների համագումարում ճիշտ էր դրվել մշակույթի բաժնի ղեկավարներ ընկ. ընկ. Շաթիրյանի և Պողոսյանի հարցը, որ նրանք իրավունք չունեն մեր ղեկավարները լինելու նման մտածողությամբ, նման տիրացուական մտածողությամբ: Մեր աշխատանքի, մեր ծանր աշխատանքի գնահատականը արժանի է ավելի ջերմ, ավելի մարդկային մոտեցման, քան այժմ կա մեր հանրապետությունում, ես դրանում համոզված եմ:
Անչափ շատ խոսվեց այստեղ ֆիլմի մասին, այն մասին, որ ֆիլմի կազմակերպվածությունը և կառուցվածքը ինչ-որ տեղ կատարյալ չէ, նույնիսկ մեր թանկագին Մարկ Սեմյոնովիչը անվանեց ֆիլինյատա: Ճիշտ եմ ասում, այդպես չէ՞… (Աղմուկ դահլիճում)

Ընկ. Դոնսկոյ.

Ես պարզապես ասացի, որ եթե այստեղ իր համար վատ լինի, ես նրան հրավիրում եմ ինձ մոտ իմ հայկական խումբը: (Ծիծաղ դահլիճում)

Ընկ. Ֆ. Դովլաթյան.

Շնորհակալ եմ ձեզ:

Հետո, ես մտածում եմ, որ հետագայում մեր կինեմատոգրաֆիան մոտեցել է այնպիսի հարցերի, այնպիսի վերլուծությունների, հարցը արդիական է, կարևոր, շատ մեծ, որ մեզ հարկավոր է, անկեղծ ասած, պետք չէ օգնել մեզ և մի խանգարեք մեզ, ի սեր աստծո, թույլ տվեք մեզ մարդավարի աշխատել: Մենք խորհրդային, շատ խորհրդային, նույնիսկ շատ խորհրդային ենք: Մենք ծնվել ենք այս հասարակարգում, մենք պաշտպանել ենք այս հասարակարգը, մենք մարդիկ ենք, որոնք միշտ սիրել, միշտ տառապել, միշտ շատ սիրել են այս երկիրը: Այդ պատճառով մենք շատ հպարտանում ենք, այդ պատճառով մենք շատ ցավում ենք՝ թերությունների համար, չլուծված հարցերի համար: Մենք ուզում ենք զբաղվել այդ հարցերով, մենք ուզում ենք զբաղվել երկերի պրոբլեմատիկայով, իսկ հիմա, նման վերաբերմունքից հետո, ես եղել եմ մի տեղ Կենտկոմում և հիմա ես ձեզ կասեմ, որ իմ մեջ կորել է ժամանակակից ֆիլմեր անելու ցանկությունը, իմ ցանկությունը կորել է:
Ես հիշում եմ, չեմ մոռանա, այն ժամանակ նախարարը ընկ. Ֆուրցևան էր, շատ հետաքրքիր նիստ էր Մոսկվայում, ես այն ժամանակ աշխատում էի Մոսկվայում: Պլենումում գյուղատնտեսական կինեմատոգրաֆիայի հարցն էր: Մենք գիտենք՝ այդ ժամանակ կային շատ հետաքրքրաշարժ կինոնկարներ կոլտնտեսային թեմայով, գյուղի մասին և այլն: Շվեցարը նկարեց «Օտար ազգական» կինոնկարը, Կուլիջանովը և այլն, և այլն: Եվ հանկարծ ոչ այս, ոչ այն, չափից շատ ռեժիսորներ, որոնք աշխատում էին այդ բնագավառում, թողեցին այդ թեման և սկսեցին նկարել դասականներին՝ «Հարություն» և այլն:

Ահա Խրաբրովիցկին չի թողնի, որ սուտ ասեմ: Խրաբրովիցկին ասաց, որ սկսվում է վտանգավոր բան, որ անհետացել է ցանկությունը: Ընկ. Ֆուրցևան ասաց, ինչ եք ասում, մեր ժողովուրդը և այլն, և այլն: Այդ ժամանակ տղերքն ասացին՝ կանչեք մեզ, եթե այստեղ ժամանակ չկա, հավաքեք առանձնասենյակում և եկեք անկեղծ խոսենք, ինչո՞ւ մենք չենք ուզում այլևս ժամանակակից ֆիլմեր անել: Դե որովհետև մենք էլ մարդ ենք, մենք էլ ունենք ընտանիք, չէ որ մենք ուզում ենք ապրել, մենք ուզում ենք դեռ աշխատել, նկարել ֆիլմեր: Իսկ նման իրավիճակում, կասկածի տակ դնել ցանկացած կադր և ցանկացած կադրը, ասում են, ինչ է դա նշանակում, ինչու շունը, ինչու, ես չգիտեմ, սա, ինչու այն: Դե գիտեք, պետք է երկաթե նյարդեր ունենաս, պողպատե սիրտ, որպեսզի դիմանաս գոնե մեկ կինոնկարի: Դա շատ դժվար է:

Ընկերներ. Ես կարող էի շատ բան ասել: Այստեղ շատ բան ասվեց մեր կինեմատոգրաֆիայի հասցեին, մեր արվեստի հասցեին, մեծ շնորհակալ գործի հասցեին, որով մենք զբաղվում ենք: Ես իմ անունից, և կարծում եմ, որ իմ ընկերները ևս կհամաձայնեն, մեծ շնորհակալություն եմ հայտնում նրանց, ովքեր այստեղ ելույթ ունեցան, հատկապես մեր հյուրերին հանրապետությունից և Մոսկվայից, որ անգամ ամենահակադիր կարծիքները, որոնք այնքան էլ մեր սրտով չէին, միևնույն է, այս հանդիպումը, մեր այս զրույցը շատ հետաքրքիր էր:

Շնորհակալություն: (Ծափահարություններ)

«Երևանյան օրերի խրոնիկա». արտադրություն (1972թ․)«Հայֆիլմ» կինոստուդիայի: Սցենարի հեղինակներ՝ Պ. Զեյթունցյան, Ֆ. Դովլաթյան, բեմադրող ռեժիսոր՝ Ֆ. Դովլաթյան, բեմադրող օպերատոր՝ Ա. Յավուրյան, նկարիչ՝ Ռ. Բաբայան, կոմպոզիտոր՝ Ա. Տերտերյան, գլխավոր դերում՝ Խորեն Աբրահամյան:

 

 

Դիտվել է 598 անգամ