Հակոբ Գուդսուզյան․«Կարող եմ ասել, որ շատ բախտավոր եմ, որ բոլոր ֆիլմերս ցուցադրվել են ամերիկյան տարբեր հեռուստաալիքներով»

գուդս4Հակոբ Գուդսուզյանը կանադահայ կինոգործիչ է, ապրում է Տորոնտոյում: Նա հայկական թեմաներով տասը դոկումենտալ և երեք կարճամետրաժ ֆիլմերի հեղինակ է: Ինքն իր ֆիլմերի պրոդյուսերն ու ռեժիսորն է միաժամանակ: Ժպիտով ասում է, որ խենթ է, քանի որ սեփական ֆինանսավորումով է նկարել իր ֆիլմերի մեծ մասը:

Հայկական թեմաներով նրա ֆիլմերը մի ընդհանուր առանցք-հարց ունեն՝ ո՞վ ենք մենք, ո՞վ է հայը: Armenian Exile, Armenian Minstrels and Armenian Echoes, Apricot Armenian Gold, Uprooted` սրանք Հակոբ Գուդսուզյանի հայկականության թեմային առնչվող ֆիլմերն են: Նրա «My Son Shall Be Armenian» ֆիլմը ստեղծվել է Կանադայի Ազգային Կինոխորհրդի (National Film Board of Canada) աջակցությամբ:
Հակոբ Գուդսուզյանը ավելի քան 250 հեռուստատեսային ծրագրերի պրոդյուսեր եւ հեղինակ է: Այդ ծրագրերը տարիներ շարունակ հեռարձակվել կանադական տարբեր հեռուստաընկերություններով:

Ռեժիսոր Հակոբ Գուդսուզյանը նաև լուսանկարիչ է . այսօր նրա աշխատանքներից ցուցադրվում են Քվեբեքի Ազգային գրադարանում:
Գուդսուզյանը այժմ աշխատում է լիամետրաժ ֆիլմի իր նոր նախագծի վրա, որի համար փնտրում է նախևառաջ ֆինանսավորում:
Հակոբ Գուդսուզյանի հետ հանդիպեցի «Նուռ» կինոփառատոնի օրերին: Անցյալ տարի նա «Նուռ » կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ էր: Այս տարի փառատոնը ցուցադրում էր Հակոբ Գուդսուզյանի Հայկական եռագրության երրորդ՝  «Uprooted» (Տեղահանվածները) մասը:
Ռեժիսոր Հակոբ Գուսդսուզյանի պաշտոնական կայքի հասցեն է ՝ http://www.hagopgoudsouzian.com/about_bio.html

-Պարոն Գուդսուզյան, որտեղի՞ց են ձեր արմատները:

- Ես ծնվել եմ Եգիպտոսում: Մայրս Ալեքսանդրիայում է ծնվել, հայրս՝ Պոլսում: Հանդիպել են Եգիպտոսում: 1961 թվականին մեր ընտանիքը տեղափոխվել է Կանադա: Սկզբում հաստատվեցինք Մոնրելաում, հետո եկանք Տորոնտո : Հայրս մասնագիտությամբ ռեժիսոր էր, մասնագիտության հանդեպ սերը փաստորեն ժառանգական էր՝ ես էլ եմ ռեժիսոր, տղաս էլ: Երիտասարդությանս տարիներին ինքս ինձ աշխարհի քաղաքացի էի համարում և կարծում էի, թե ազգությունն իմաստ չունի: Սակայն տարիների հետ, և հատկապես 1988-ին, երբ Արցախյան շարժումը սկսվեց, Հայաստանում ծնված չլինելով անգամ , ես հանկարծ զգացի, որ տակնուվրա եմ լինում, որ ինձ չի բավարարարում աշխարհի քաղաքացի լինելը: Զգում էի, որ կապ ունեմ մի երկրի հետ, որի կարիքը իրականում ունեմ, և զգում էի, որ այդ երկիրն էլ հավասարարապես իմ կարիքն ունի: Այդ տարիներին մի մեծ խնդիր կար. Սփյուռքում ապրողներս մի տեսակ միֆական պատկերացում ունեինք Հայաստանի մասին՝ մեզ համար Հայաստանը հերոսների երկիր էր, հայ ժողովուրդը Արարատի գագաթին :

գւդս

-Ուզում եք ասել, որ Հայաստանի մասին պատկերացումները չափազանցված էին:

-Այո: Եվ իմ սկզբունքը դարձավ այն, որ ես փորձեմ հասկանալ ո՞վ է հայն իրականում: Ես Հայաստանը ուզում էի ճանաչել ներկայում: Ինչպիսի՞ն է նա հիմա, այս պահին: Որովհետև իմ կարծիքով ներկայի ու անցյալի խզում, կոնֆլիկտ կար: Իմ առաջին ֆիլմը Հայաստանի մասին ես նկարահանեցի 1993-ին, բայց մինչ այդ արդեն 200-ից ավելի ֆիլմեր ունեի արած: Քանի որ կանադական հեռուստատեսության հետ համագործակցելու առիթներ եմ ունեցել, արել եմ ֆիլմեր, որոնք ինքնության հարցեր էին շոշափում, բայց՝ կանադական ինքնության: Եվ պիտի ասեմ, որ դա էլ շատ օգնեց, որ ես իմ հայկական ինքնության թեման կարողանամ խորացնել իմ ֆիլմերում: Ես առաջին անգամ Հայաստան գնացի 1993-ին…

-Ծանր տարի էր…

-Այո: Հիշում եմ, որ Հայաստան գնալուցս առաջ Կանադայում ապրող իմ ծանոթներից մեկի հետ խոսեցի: Երևի կհիշեք, 1993-ին Հայաստանում ծանր ձմեռ էր: Ես երբեք չէի եղել իմ հայրենիքում, մի կողմից շատ էի ուզում գնալ , մյուս կողմից, չեմ թաքցնում, մեծ անհանգստություն ունեի: Մտածում էի՝ ինչպե՞ս ինձ կընդունեն, ինչպիսի՞ միջավայրում կհայտնվեմ: Ծանոթներիցս մեկը նոր է եկել Հայաստանից: Որոշեցի զանգեմ, մի քիչ խորհրդատվություն վերցնեմ իրենից: Հարցրի՝

-Ո՞նց էր…

-Ախ,-ասաց,- դաժան, դաժան, շատ դաժան…. Աս ինչ տեսակի ժողովուրդ են, ամեն մարդ փող էր ուզում….

Շատ ծանր սրտով անջատեցի հեռախոսը, զրուցակիցս ոչ մի ոգևորող բան չասաց: Մտքերի մեջ ընկա, բայց ինքս ինձ ասացի՝ Հակոբ, դու այդքան երկրներ ես գնացել մասնագիտության բերումով, գյուղեր ես այցելել, բազմաթիվ մարդկանց ես հանդիպել Կոլումբիայում, Էկվադորում: Մի՞թե քեզ հանդիպել են վատ մարդիկ: Եվ իրականում, ես երբեք, երբեք վատ մարդ չեմ հանդիպել : Եվ հասկացա, որ պրոբլեմը Հայաստանը չէր, այլ այդ մարդը՝ իմ ծանոթը: Եվ երբ Հայաստան գնացի, համոզվեցի, որ հենց էդպես էլ կար:

Թեև դժվար շրջան էր մեր ժողովրդի համար, բայց Հայաստանում մարդիկ ինձ ընդունեցին որպես իրենց գտնված զավակի : Երբ քայլում էի փողոցում, մի պտուղ, մի միրգ էի ուզում գնել մարդկանցից, որ փողոցում իրենց ապրանքն էին վաճառում, իմանալով, որ դրսից եմ, ինձնից գումար չէին վերցնում, ուղղակի տալիս էին, և, էլի եմ կրկնում, դա այն ժամանակներում, երբ Հայաստանում մարդիկ շատ աղքատ էին, պատերազմի ու դժվարության մեջ: Ես ապշած էի այդ ջերմությունից, այդ հյուրընկալ վերաբերմունքից …
Ցավոք, ես Արցախ չգնացի, մինչև Գորիս հասա: Օրը մեկ ժամ էին լույս տալիս, ես էլ տեսախցիկիս մարտկոցները մի կերպ հաջողացնում էի լիցքավորել , որ հասցնեմ գոնե նկարահանել: Եվ , փառք Աստծո, հաջողեցի:

-Ի՞նչ նկարահանեցիք:

- «Armenian Exzile» (Հայկական Կայսրություն):

«Ոսկե Ծիրանը» ցուցադրել է: Ուր որ գնացի` նկարեցի, ինչ տեսա` նկարեցի: Փարաջանովի թանգարանի տնօրեն Զավեն Սարգսյանն ինձ շատ օգնեց նկարահանումները կազմակերպել: Ես չգիտեի, թե ինչ եմ ուզում նկարեմ, ինչ եմ ուզում ասել այդ ֆիլմով, ես ուղղակի նկարում էի: 1994-ին վերադարձա Հայաստան և այս ֆիլմի հաջորդ մասը նկարեցի : Վեհափառը վախճանվել էր, նկարեցի ամբողջ թաղումը: Վերադարձա Կանադա, բայց չկարողացա ֆինանսներ գտնել այդ նոր ֆիլմիս համար, ստիպված էի մի կողմ դնել մինչև բավարար ֆինանսներ կգտնեի: 4 տարի հետո Կանադայի ամենակարևոր կինոկազմակերպության՝ Կանադայի Ազգային կինոխորհրդի կողմից ֆինանսավորում ստացա: Առաջարկել էի ֆիլմ նկարել Հայոց Ցեղասպանության մասին: Ընդամենը 11 տողից բաղկացած նախագիծ էր: Ընդունեցին: 6-7 տարի աշխատեցի այդ ֆիլմ-նախագծի վրա: Շատ մեծ դժվարություններով անցա: Սա իմ երկրորդ ֆիլմն էր, որտեղ ես նորից իմ հայկական ինքնությանն էի անդրադառնում: Երբ ավարտեցի այս ծրագիրը, վերադարձա նախորդին ու այն ևս ավարտին հասցրի:

Գիտեք, կյանքն ունի մի կարևոր գաղտնիք, և դա ամենակարևոր բանն է ըստ իս կյանքում: Զգացումը: Զգացում եթե չունենք, անիմաստ է կյանքը: Իմ կարծիքով մեր շատ պրոբլեմներ չեն լուծվում, քանի որ սրտով չենք աշխատում, այլ՝ միայն մտքով:

Հետագայում իմ Հայաստան կատարած այցելությունների ընթացքում 5 ֆիլմ նկարեցի, 4-ը՝ հայկական երաժշտության մասին, երկու տարբերակ՝ ծիրանների մասին, և երեք կարճամետրաժ՝ Երևանի շուկայի մասին: Բայց այդ ֆիլմերի համար նախատեսված նկարահունմներից զատ էլ շատ նկարեցի. երբ մի հետաքրքիր մարդ էի հանդիպում, ասում էի՝ հիմա անցնենք մի ուրիշ թեմայի, ու սկսում էի զրուցել: Այդ զրույցները դարձան իմ Հայաստանյան եռագրության երրորդ մասը, որ վերջերս ցուցադրվեց «Նուռ» կինոփառատոնում, որ կոչվում է՝ «Uprooted» (Տեղահանվածները): Նորից ինքնության թեման է: Ո՞վ ենք մենք: Այս վերջին ֆիլմը հատկապես այդ հարցի շուրջ է: Ինչպես որ ասացի, ամենակարևոր բանը զգացմունքն է: Ինչո՞ւ ենք մենք մեզ հայ զգում, ո՞վ է հայը: Ինձ համար այս հարցի պատասխանը բացառապես զգայական հիմք ունի: Այո, ի վերջո, ի՞նչ է նշանակում հայ լինել՝ հայ զգալ:

-Ովքե՞ր էին ֆիլմում այդ հարցի պատասխանները տալիս:

-Զանազան հայեր, տարբեր կերպարներ: Ես հատուկ չեմ փնտրել այդ մարդկանց, այլ ինտուիտիվ հասկացել եմ, որ ասելիք ունեն: Նրանք բարձրաձայն մտածում են՝ ով ենք մենք, և մեզ տալիս են հարցեր, որոնք ճիշտ ուղղություն են տալիս մեր մտքերին՝ այդ պատասխանը գտնելու համար: Կարող եմ ասել, որ շատ բախտավոր եմ եղել, որ բոլոր ֆիլմերս ցուցադրվել են ամերիկյան տարբեր հեռուստաընկերություններով : Իմ՝ «My son shall be Armenian» (Իմ տղան հայ պիտի լինի) ֆիլմը ցուցադրվեց կանադական, ֆրանսիական հեռուստատեսություններով, ամերիկյան PBS ցանցով:

Հայկական հեռուստատեսությամբ իմ ֆիլմերը չեն ցուցադրվել: Առաջարկել եմ, բայց չընդունեցին, պատճառաբանելով, որ արծարծվող թեման իրենց ծանոթ է: Հայերը հենց այս վերնագրերը տեսնում են, ասում են՝ մենք հայ ենք, գիտենք: Բայց սա մեծ խնդիր է, քանի որ հայ ենք, մտածում ենք, ուրեմն գիտենք ինչ է հայ երաժշտությունը, հայ երգը, մեր պատմությունը, բայց իրականում այնքան էլ լավ չգիտենք:

Երբ 2010-ին Հայաստան գնացի, ուզում էի հայկական երաժշտության մասին ֆիլմ անել և այնպես ստացվեց, որ Թովմաս Պողոսյանի Սայաթ Նովա աշուղական անսամբլի համերգին գնացի: Չգիտեի, ինչ եմ տեսնելու և առանձնապես վստահ չէի, որ պիտի հավանեմ: Նստած նկարում էի Արամ Խաչատրյան համերգասրահի առաստաղը, դահլիճը: Բայց հենց սկսվեց…. Դա հրաշքի պես մի բան էր… Ես էլ էի մտածում, թե ես գիտեմ հայկական երաժշտություը, բայց փաստորեն ոչ այնքան: Մեկ ամիս այս անսամբլի մարդկանց հետ անցկացրի, փորձերին գնացի, հրաշալի փորձառություն ունեցա, որը ֆիլմ դարձավ: Ես բեմադրիչ եմ, մասնագետ չեմ, բայց մեր մեջ մի վատ բան կա. Միշտ մեզ թվում է, թե մենք գիտենք, մինչդեռ շատ բան ինքներս մեր մասին, մեր ինքնության մասին չգիտենք:

-Ի վերջո ձեր ֆիլմերի շնորհիվ դուք գտա՞ք Ձեզ հուզող հարցի պատասխանը՝ ո՞վ ենք մենք:

-Իմ ֆիլմերից մեկում Արթուր Շահնազարյանն ասում է՝ ազգի հայելին իր երաժշտությունն է: Ես համաձայն եմ: Մեր երաժշտությունն է մեր ինքնության արտահայտումը: Մեր գանձը մենք արդեն ունենք, պարզապես պիտի ավելի արժեվորենք:

-Ո՞վ ենք մենք հարցը ավելի խոցելի եք համարում Հայաստանո՞ւմ, թե՞ Սփյուռքում: Ձեր մտահոգություն-մտորումը ավելի շատ հասկանալի է Սփյուռքի՞ն, թե Հայաստանին:

-Մենք տարբեր ենք ընկալում հարցը Սփյուռքում և Հայաստանում: Երբ առաջին անգամ Հայաստան հասա, անմիջապես անդրադարձա, որ ուր որ գնացի, անկախ նրանից հարուստ էին , թե աղքատ, գրեթե բոլորը դաշնամուր ունեին: Հայաստանում ամեն ընտանիքի մեջ մշակույթը ներկա է: Կանադայի մեջ այդպես չէ: Մի փոքր տոկոս, այո, այդպես է ապրում, բայց ընդհանուր կյանքն այստեղ հիմնված չէ մշակույթի վրա, փոխարենը հիմնված է բիզնեսի վրա: Այստեղ եթե մեկը մշակույթի մասին է մտածում, կարծես թե սխալ բան է անում և անմիջապես հարց է առաջանում՝ որքա՞ն է դրա եկամուը: Ափսոս, որ Սփյուռքում քիչ են աջակցում մշակույթին ֆինանսապես, կարծում են, որ եթե անում ես, ուրեմն պիտի անես կամավորաբար, որովհետև հայ ես, պարտավոր ես: Կուզեի, որ Հայաստանում երբեք այպես չմտածեին ու չփոխվեին:

-Դուք որպես ռեժիսոր, պրոդյուսեր այդ դեպքում ինչպե՞ս եք աշխատել, ինչպե՞ս է հաջողվել ձեզ ստեղծագործական կյանք ունենալ այս բիզնես միջավայրում:

-Ո՞վ ասաց, որ հաջողվել է։ Այս գործը խենթերի գործ է, խելացիներն այս բանը չեն անում, ասում են՝ ինչ մի դրամ ես վաստակում, որ անում ես։ Բայց, մենք պարտականություն ունենք, ես չանեմ, նա չանի, ո՞վ անի։Մենք, եթե, ուզում ենք հայկական ցեղասպանության ճանաչումը, նախևառաջ պիտի այնպես անենք, որ աշխարհը մեզ ճանաչի ՝ ով ենք մենք, ինչպիսին ենք, պիտի մեզ սիրեն, հասկանո՞ւմ եք, եթե սիրվելիք ենք, ցեղասպանության ճանաչումը ավելի հեշտ է: Ես դրա համար եմ արել իմ ֆիլմերը: Ոչ միայն կարևոր է, որ հենց մենք հասկանանք մեր ինքնությունը, ոչ պակաս կարևոր է նաև, որ ուրիշները հասկանան մեր երաժշտությունը, մեր մշակույթը, մեր պատմությունը: Պիտի պատմել, ներկայացնել, մեզ սիրել տալ: Եթե չճանաչեն մեր հրաշալի նվիրյալ մարդկանց, ինչպե՞ս պիտի մեր հանդեպ համակրանք ունենան:

-Ունե՞ք անավարտ մի սցենար, որ դեռ ֆիլմ պիտի դառնա:

-Ես իմ երազանքներն իրականացրել եմ: Բայց Հայաստանում այնքան բան կա նկարելու: Պիտի ուղղակի գնալ, գտնել մարդկանց, զրուցել սովորական մարդկանց հետ: Նրանք են Հայաստանը։ Այնտեղ ապրող սովորական հայն է իմ ժողովուրդը:

-Ի՞նչն եք հատկապես հիշում Հայաստանից:

- Շատ, շատ դեպքեր պատահեցին: Բայց ամենից շատ չեմ կարողանում մոռանալ մեր հյուրընկալ, պարզ, հասարակ ժողովրդին: Իրենք կարիքի մեջ՝ ինձ հետ կիսում էին իրենց վերջին ունեցածը… Դա հրաշք էր: Դա հյուրասիրություն չէր միայն: Դա այն մասին է, թե մենք իրականում ինչ ժողովուրդ ենք: Ես հիշում եմ 93-ի գիշերները, որ լույս չկար: Իմ վերևի հարևանի՝ Վիտալիի մոտ էի բարձրանում, մի քանի հատիկ խաղող էինք ուտում ՝ աշխարհիս երեսի բոլոր թեմաները քննարկելով: Դա ինչ-որ տեղ երջանկություն էր:
Հայերը մինչև այսօր կան, որովհետև ոչ ոք ու ոչ մի բան մեզ չի կարողացել կոտրել: Մենք վերածնվող ազգ ենք, ամեն ինչից հետո նորից կարող ենք ոտքի կանգնել: Մեր մեջ շատ սեր կա, ու մենք ամեն ինչ պիտի անենք, որ մեզ աշխարհը հենց այդպիսին ճանաչի: Բարեբախտաբար մեր հայրենակիցներից շատերը աշխարհին հենց էդպես էլ մեզ ներկայացրել են: Այսպես ասենք, օլիմպիական խաղերի ժամանակ կրակը մեկը մյուսին են փոխանցում, հիմա այդ մարդիկ կրակը մեզ են փոխանցել, հիմա մենք պիտի տանենք ու փոխանցենք մյուսներին:

-Ո՞ւմ նկատի ունեք:

-Անուններ չպիտի տամ, որովհետև մեկը այդ մարդկանց կողմ է, մյուսը՝ դեմ: Բայց կոնկրետ ինձ համար մեկը, որ իր գործունեությամբ Հայաստանը և հայերին բարձրացնում է, միայն հպարտություն ու ուրախություն է ներշնչում:

-Ե՞րբ կգնաք նորից Հայաստան:

-Եթե հիմա մի տոմսակ տաք, հենց վաղը կգնամ…

Մերի Մուսինյան
Տորոնտո

Դիտվել է 149 անգամ