Նախագծեր կարճամետրաժ ֆիլմերի անցյալն ու ապագան չվտանգելու համար

0b5137c2-9ff9-4810-9d3b-88f43df289d3Նոր սերնդի վրա մեծ-մեծ պարտականություններ են դրված՝ հայրենիքի սահմաններն անառիկ պահել, ճկուն, նախաձեռնող, հետևողական ու հեռատես լինել, պահպանել ազգայինը, միաժամանակ ստեղծել համամարդկային արժեքներ, եղած սուղ միջոցներով առավելագույնի հասնել:

Միջին ու ավագ սերունդը չի դժգոհում երիտասարդությունից, բայց և անընդհատ ակնարկում է, որ իրենց փոխարինողներ չկան: Պարադոքս է. ունենք լավ երիտասարդություն, չունենք սերնդափոխություն: Նշանակում է՝ լավ երիտասարդությունը չի կարողանում ինքնադրսևորվել, ինքնարտահայտվել, իր ներուժը շոշափելի արդյունքի վերածել: Ավելի ճիշտ՝ ոչ թե չի կարողանում, այլ խթանող, նպաստավոր պայմաններ չկան ու չեն ստեղծվում: Եվ չեն ստեղծվում, որովհետև պահանջված չեն: Ինչ-որ չհամակարգված, տարերային մարտավարություն է իշխում մեզանում. թերևս անհետևողականորեն ու իմիջիայլոց են փնտրվում շնորհալի, ունակ երիտասարդները՝ էլեկտրական լամպի պայծառ լույսը գերադասելու, բայց ճրագով բավարարվելու պես:

Մեկ էլ թարմ օդի նման կարճամետրաժ մի ֆիլմ կամ բեմադրություն է հայտնվում մշակութային երկնակամարում, հիացնում հանրությանը. հեղինակին ծափահարում ենք, մեկ-երկու հարցազրույց անում, ու վերջ: Ավագ սերունդը ևս գոհունակություն է հայտնում, բայց ոչ ոք հանձն չի առնում տեր կանգնել շնորհալի երիտասարդին, ինքնադրսևորվելու և ոտքի վրա ամուր կանգնելու հնարավորություն ընձեռել նրան: Մինչդեռ նորը ստեղծելու, առաջ նայելու հրամայականից բացի, հինը պահպանելու, ամրագրելու և քարոզելու կարիք էլ ունենք: Կարիք ունենք, օրինակ, մեր հին ֆիլմերը վերականգնելու և որպես արժեք՝ աշխարհին ներկայացնելու:

Երիտասարդ կինոռեժիսոր, սցենարիստ Դիանա Կարդումյանը մեր կինոանցյալն արժևորելու, պահպանելու, նաև նոր նախագծերի համար բարենպաստ միջավայր ու պայմաններ ստեղծելու առաջարկներ ունի: Դրանք, կարելի է ասել, մեկ փաթեթի մեջ են ներառված և ուղղված են հատկապես կարճամետրաժ ֆիլմերի արտադրության զարգացմանը: Դիանա Կարդումյանը «Կինոաշխարհի» հետ հարցազրույցում իր մտահղացումներն ու առաջարկներն է ներկայացնում  հանրությանը:

- Դիանա, ինչո՞ւ եք շեշտադրում հենց կարճամետրաժ ֆիլմերը:

- Նախ՝ յուրաքանչյուր ռեժիսոր, որպես կանոն, իր գործունեությունն սկսում է կարճամետրաժ ֆիլմերից: Կարճամետրաժը բացահայտում է ռեժիսորի ներուժը, ունակությունները, ճաշակը, ձեռագիրը: Միաժամանակ ավելի դժվար է կարճ ժամանակում արտահայտել մեծ ասելիք, ինչը շատ ավելի հեշտ է լիամետրաժ ֆիլմերի դեպքում: Մյուս կողմից՝ ֆինանսական առումով կարճամետրաժ ֆիլմ նկարահանելն ավելի հեշտ է, ավելի փոքր բյուջե է պահանջվում: Իմ կարծիքով՝ մենք հիմա պետք է պարզենք, թե մեր երկրում ինչպիսի ստեղծագործողներ, կինոնախագծեր ունենք, գտնենք տաղանդավոր երիտասարդներին: Թող նրանք ինքնադրսևորվեն, ցույց տան իրենց հնարավորությունները նախ կարճ ֆիլմերով: Մենք ընկերներով որոշել էինք ստեղծել կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոն, որը խարիսխ կլիներ այլ ծրագրերի համար: Անձամբ առնչվելով կարճամետրաժ ֆիլմեր նկարահանելու դժվարությունների հետ՝ լավ գիտեմ, թե հատկապես ինչն է բարդացնում աշխատանքը. բնականաբար, սուղ բյուջեն: Հիմա մի ֆիլմ եմ նկարահանում, որի 30 տոկոսն է տրամադրել պետությունը, մանացածը ես պետք է հայթայթեմ: Բայց մեր օրերում ոչ մի կազմակերպություն, ոչ մի կառույց հետաքրքրված չէ կարճամետրաժ ֆիլմարտադրությամբ:

- Միջին սերնդի կինոռեժիսորները, օրինակ, ելք են առաջարկում՝ կինո նկարել բջջային հեռախոսով և հավաստաիացնում են, թե լավ կինոգաղափարը կարելի է իրականացնել ինչով ասես, ու ամենակարևորը՝ չնչին գումարով:

- Համաձայն եմ, կան ռեժիսորներ, որոնք հեռախոսով ֆիլմ են նկարել, բայց հո բոլորը չե՞ն կարող այդպես աշխատել: Ամեն սցենար չէ, որ կարելի է հեռախոսով ֆիլմ դարձնել: Եվ եթե նրանք խորհուրդ են տալիս մեզ՝ երիտասարդներիս, ինչո՞ւ իրենք էլ հեռախոսով չեն նկարում իրենց ֆիլմերը: Մեր սերունդն ինչո՞վ է պակաս նրանցից, որ իրենք պետք է լավ տեխնիկայով ու նորմալ բյուջեով նկարահանեն, իսկ մենք՝ հեռախոսով ու քիչ փողով:

- Կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոն ստեղծելով՝ ընկերներով որոշել էիք նոր հարթա՞կ ստեղծել երիտասարդների համար: Բայց չէ՞որ ցուցադրվելիք ֆիլմերը նախ պետք է նկարահանվեն, հենց դուք եք շեշտում, որ ամենադժվարը փող հայթայթելն է:

- Փառատոնը նախագծերից միայն մեկն է: Մեր պատկերացմամբ՝ պետք է ստեղծվի համատեղ արտադրությունների հարթակ: Այսինքն՝ եթե կա ֆիլմի բյուջեի մի մասը, ապա մյուսը կարելի է ստանալ համարտադրության արդյունքում՝ նույն ֆիլմի շուրջը համախմբելով տարբեր ընկերությունների: Դա կհեշտացնի աշխատանքը: Ընթացքը պարզ է. կա սցենար, որը փիչինգի միջոցով ներկայացվում է ֆիլմարտադրող տարբեր ընկերությունների: Սա այլընտրանքային հնարավորություն կտա ռեժիսորներին՝ հույսները դնել ոչ թե պետության, այլ մասնավոր հատվածի վրա: Խնդիրն այն է, որ կարճամետրաժ ֆիլմերի արտադրությունը պետք է ամեն կերպ խթանել՝ ճանաչելու համար քո երկրի կինոյի ներուժը: Մտադիր էինք փառատոնի շրջանակում նաև ֆիլմերի ցուցահանդես կազմակերպել ու հրավիրել հեռուստատեսությունների ներկայացուցիչներին: Նրանց հնարավորություն կտրվեր ֆիլմեր ընտրել և գնել. հեռուստատեսությունը եղել և մնում է կարճամետրաժ ֆիլմեր ցուցադրելու ամենաիրատեսական ու գործնական տարբերակը:

- Այսօրվա և վաղվա կարճամետրաժները ներկայացնելուց բացի, մենք ունենք նաև հարուստ կինոժառանգություն: Չէ՞որ մեկդարյա մեր կինոյի վարպետները հենց կարճամետրաժից են սկսել իերնց քայլերը: Որտ՞ղ են այդ ֆիլմերը: Դրանցից մի քանիսն ենք միայն տեսել:

- Ես մտահղացում ունեմ նաև հին ֆիլմերի վերաբերյալ: Իմ պատկերացմամբ՝ պետք է ստեղծվի հայկական ֆիլմերի վերականգնման հիմնադրամ: Տարեկան երկու կարճամետրաժ ֆիլմ վերականգնելով՝ մենք կփրկենք մեր ժառանգությունը: Հայտնի է, որ «Հայֆիլմի» կինոնկարները վերականգնելու ծրագիրը տապալվեց, բայց հասկանում ենք, որ այդ ֆիլմերը պետք է փրկել: Մենք հրաշալի ժառանգություն ունեք, որով ցանկացած երկիր կհպարտանար: Եթե իմ նշած հիմնադրամը ստեղծվի, սկսեն հերթով վերականգնվել մեր կարճամետրաժ ֆիլմերը, պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ արդյունք կունենանք. Առնոլդ Աղաբաբովի «Գառնին», Կեսայանցի «Ավդոյի ավտոն», Մելիք-Ավակովի «Քայլերգը», Սուրեն Բաբայանի «Արարման ութերոդ օրը» և այլն: Այս ֆիլմերը, վերականգնվելով, թվայնացվելով ու ցուցադրվելով, երկրորդ կյանք կստանան: Հասկանալի է, որ նշածս նախագիծը չի պահանջի 10-20 հազար դոլար: Մեծ գումարի մասին է խոսքը, բայց պետք է մտածել, ելքեր գտնել, պետության հովանավորությամբ ու միջնորդությամբ նաև շահագրգռել մասնավոր հատվածին: Կարծում եմ՝ կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոնն իր առընթեր նախագծերով կհամախմբի մեր ռեժիսորներին, սցենարիստներին, պրոդյուսերներին, կստեղծի ուժերը միավորելու հարթակ: Մտածում եմ, ծրագրում, պատկերացնում, բայց համախոհներ ու գաղափարներս իրականացնող հովանավորներ դեռ պետք է գտնվեն: Սա է ամենադժվարը մեր օրերում:

Մենք չունենք ֆիլմ վերականգնող մասնագետներ: Դրսում անց են կացվում դասընթացներ, որոնք ևս էժան չեն, բայց քանի որ մենք հարուստ կինոժառանգություն ունենք, պետք է անպայման պատարաստենք ֆիլմ վերականգնող մասնագետներ: Երիտասարդ ռեժիսորը գիտակցում է, որ կինոյին տրամադրվող փոքր բյուջեով հնարավոր չէ մեծ ծախսեր հոգալ, բայց 50-60 տարի առաջ նկարահանված կինոժապավենները չվերականգնելով՝ ժամանակի ընթացքում ավելի ու ավելի ենք մեծացնում դրանք կորցնելու հավանականությունը:

Նաիրա Փայտյան

Դիտվել է 270 անգամ