Հովհաննես Թեքգյոզյան. «Մենք լավ կինոդրամատուրգների կարիք ունենք, որոնք չկան կամ քիչ կան կամ էլ կան, բայց չեն երևում»

Hovhannes Teqgyozyan_2ՆՓԱԿ-ում ավարտվել է «Մեկ կադր» կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոնը։ Երեք հիմնական մրցութային ծրագրերից «Կարճ ֆիլմերի» ժյուրիում ընդգրկված էր դերասան, արձակագիր և դրամատուրգ Հովհաննես Թեքգյոզյանը։ «Կինոաշխարհը» հանդիպեց և զրուցեց նրա հետ հայաստանյան փառատոների, երիտասարդների նկարահանած ֆիլմերի և առհասարակ ժամանակակից արվեստի վիճահարույց հարցերի մասին։

- Դուք բավարարվա՞ծ եք հայաստանյան փառատոնային կյանքով։ Ի՞նչ թերություններ եք նկատում։

- Տարողունակ հարց է։ Կփորձեմ ամփոփ պատասխանել։ Թերևս պետք է խոսել մշակութային կոնտեքստի մասին, թե ինչ նորություն են բերում փառատոները թե′ թեմատիկ և թե′ ժանրային իմաստով։ Փառատոնը մի կարևոր առաքելություն ունի։ Դա զուտ ճանաչողական ցուցադրություն չէ։ Այն անպայման պետք է փորձի փոխանակման վերածվել։ Այն առավելապես ինչ-որ կետի հասած արվեստի և դրա ճանապարհի ամփոփումն է, օրինակ` տարվա կտրվածքով, ինչն ավելի անցումային շրջան է։ Փառատոնը պետք է որ կատարված փաստերի ամփոփում դառնա, և ապա արդեն դրանից նոր ուղղություններ բացվեն։

Մեր փառատոներում այս ամենը հիմնականում բացակայում է, դրանք ավելի ցուցադրական են ու ինքնանպատակ՝ առանց ուղիներ բացելու և անցումնային շրջան նախանշելու։ Բայց կան որոշ փառատոներ, որոնք հեռու են անգործունեությունից և անպտղությունից։ Դրանք հեռանկար են բացում, հատկապես` երիտասարդների համար։ Որովհետև ահա այս հանդիպումները, քննարկումները, վարպետության դասերը չպիտի հենց այնպես անցնեն ու գնան, օրինակ` պատճառ դառնան որևէ հայտնի մարդու տեսնելու և վերջ։ Սա իրոք որ ուսումնական նպատակ ունի, որն առիթ պետք է տա մտորելու, հետևություններ անելու։ Այս առումով մեզ մոտ որոշակի դադար կա։ Կցանկանայի նաև, որ թեմատիկ բազմազանություն լինի փառատոներում, դրանք լինեն տարաբնույթ, հաճախ նաև միմյանցից ռադիկալ տարբերվող։ Պետք է հստակեցնել դրանց ժանրային կոնցեպցիան, ուղղվածությունը, նպատակը, առաքելությունը։ Հայաստանում ես դրական կգնահատեի հատկապես երաժշտական և կինոփառատոները, իսկ թատերականները շատ ավելի թույլ են։ Սա էլ, անկասկած, իր պատճառներն ունի։

- Իսկ ի՞նչ կասեք ՆՓԱԿ-ի մասին։ Ձեր՝ որպես արվեստագետի  կայացման համար ի՞նչ դեր է այն կատարել։

- ՆՓԱԿ-ն այնպիսի մշակութային օջախ է ինձ համար, որտեղ ես անձամբ ինձ շատ լավ եմ զգում։ Այս միջավայրը երբեք ոչինչ ինձնից չի պահանջել, ընդհակառակը՝ թույլ է տվել, որ ես լինեմ այնպիսին, ինչպիսին որ կամ իրականում՝ առանց ձևականությունների, դիմակների, խաղի, կեղծիքի, հարմարվողականության, գեղարվեստականության շղարշի տակ թաքնվելու։ Ես միշտ ձգտել եմ դրան և փորձել եմ հասնել։ Գալիս եմ այստեղ արդեն շատ երկար տարիներ` 20 տարուց ավելի։ Գիտեք, ՆՓԱԿ-ը զարմանալիորեն լուսանցքում է հայտնվում, այն առավել մարգինալ երևույթ է։ Եվ դա շատ լավ է, քանի որ եթե այն հանկարծ պետականացվի, ապա լավագույն դեպքում գուցե մշակութային ակումբի վերածվի։ Այստեղ նաև սերնդափոխություն կա, քանի որ անընդհատ նոր մարդիկ, նոր դեմքեր են հայտնվում։ Մի նոր սերունդ կա, որը, 90-ականներից սկսած, հաճախում է ՆՓԱԿ և մինչև այսօր հավատարիմ է նրան։ Կա նաև արդեն մի սերունդ, որը մեծացավ այս պատերի ներքո։

- Դուք հաճախ մասնակցում եք ՆՓԱԿ-ի «Մեկ քառակուսի մետր» թատերական մրցույթին։ Իսկ ի՞նչ կասեք «Մեկ կադրի» մասին։

- Ինձ դուր է գալիս այս փառատոնի մտերմիկ, ավելի լոկալ, հերմետիկ, եթե կուզեք ինտիմ լինելը։ Այն իրականում շատ ինտերակտիվ է։ Եվ դա են վկայում հանդիպումները, վարպետության դասերը, քննարկումները, որոնք հաճախ բուռն բանավեճերի են վերածվում։ Ինձ շատ դուր է գալիս այս կինոֆորումի բաց լինելը, այս ազատությունը, անկաշկանդությունը։ Հենց այս մթնոլորտն է, որ մղում է քեզ անկեղծության, անմիջականության ու նաև՝ բարության, մարդկայնության։ Եվ դրա այլընտրանքային լինելն էլ ամենևին պատահական չէ։ Այս փառատոնն այլընտրանք է մեր ամբողջ մշակութային միջավայրին, և ես սա ասում եմ հեգնական երանգով, խոսքիս մեջ օգտագործելով պոստմոդեռնիստական տարրեր։ «Մեկ կադրն» ավելի մինիմալիստական է, պարզ, կամերային, ավելի բնականին մոտ, հարմոնիկ և օրգանական։ Այստեղ երկխոսություն կա։ Իսկ դիալոգի կարիքն այսօր շատ է զգացվում, առհասարակ` բոլոր ոլորտներում։ Եվ սա գաղտնիք չէ ոչ ոքի համար։ Մարդիկ միմյանց հետ խոսելու, իրար լսելու, ճանաչելու կարիք ունեն։ Եվ հանդիսատեսներն էլ, որ գալիս են այստեղ, թեկուզ և փոքրաքանակ է, բայց այս մարդիկ կապված են իրար հետ որոշակի գաղափարով, կոնցեպցիայով։ Հավատում եմ, որ արվեստն առհասարակ լոկալ տարածքի արտահայտում է, ոչ թե համայն տիեզերքի։ Նույնը նաև թատրոնի դեպքում է, երբ ջնջվում են սահմանները բեմի և հանդիսատեսի միջև։

- Կցանկանայի իմանալ, թե ինչ եք մտածում արվեստագետի ազատության մասին։ Հատկապես՝ արդի իրականության և ժամանակակից շատ վիճահարույց և հարաբերական համարվող արվեստի գոյության պայմաններում։

- Ժամանակակից արվեստը դամբարան չունի, որպեսզի գնաս ու ծաղիկ դնես։ Այն պատմություն չունի, դեռևս ընթացքի մեջ է։ Մենք բոլորս ապրում ենք այդ միասնական ժամանակի ու տարածության մեջ։ Հիմա ամեն բան սինթետիկ է, փոխկապակցված, և դա է հենց նրա երկարակեցության գաղտնիքը։ Իսկ ինչ վերաբերում է արվեստում նորարարությանը, այն փորձերին, որոնք կատարում է հեղինակը, կարծում եմ` այստեղ չկա ոչ մի սահման։ Ստեղծագործողը պետք է անընդմեջ փնտրտուքի մեջ լինի։ Կոնկրետ ինձ համար արվեստում շատ էական է հեռացումը, օտարումը։ Պետք է ճիշտ ժամանակին հեռանաս, որպեսզի հետո կարողանաս հետ գալ, վերադառնալ։ Եթե դու չհեռանաս արվեստից, նա կհեռանա քեզնից։ Պետք է թողնել, որ անընդմեջ նոր սերունդ գա, նոր մարդիկ գան, որոնք իրենց նոր ու թարմ խոսքը կասեն։ Հեռացումը կբերի ուժերի կոնցենտրացիա։ ՆՓԱԿ-ում կա դանդաղ, բայց հստակ ընթացք և ամենակարևորը՝ հարահոսություն։ Կա որոշակի գաղափարախոսություն, կոնցեպցիա, որին ՆՓԱԿ-ի մարդիկ սրբորեն ծառայում են։ Ամեն դեպքում կարծում եմ, որ արվեստը երիտասարդներինն է, քանի որ ավելի մեծ տարիքում ահռելի խիզախություն է պետք, որպեսզի զբաղվես դրանով, պետք է անկասկած շատ վառ անհատականություն լինես։ Հեռացումը, օտարումը ստիպում է, որ արվեստը ապրի։ Կինոյում էլ ես սիրում եմ լռությունը՝ ավելի հպանցիկ, կիսատ, արձագանքի տանող։ Էլի օտարում, էլի հեռացում, անվերջանալի փախուստի ձգտում։

- Դուք թերևս առավելապես թատրոնի մարդ եք, բայց նաև գրում եք էսսեներ, վեպեր։ Գիտեմ, որ նաև դրամատուրգիայով եք զբաղվում։ Ըստ Ձեզ` ի՞նչ խնդիրներ ունենք այսօր` կապված կինոսցենարների հետ։

- Ես պիեսներ եմ գրում թատրոնի համար, սակայն նաև կինոյի համար գրելու փորձ եմ ունեցել։ Իհարկե, դրանք արմատապես տարբեր մասնագիտություններ են։ Մի բան է գրել հետագա բեմականացման համար, լրիվ այլ մի բան գրել սցենար։ Այդ դեպքում լավ է գրող, արձակագիր չլինելը, քանի որ դա հաճախ շատ է խանգարում։ Գիտեք, ես խոնարհվում եմ երկու մասնագիտության առջև և խորապես հարգում դրանք՝ տիկնիկային թատրոնի դերասանի և կինոդրամատուրգի` կինոսցենարիստի։ Այդքան ահռելի աշխատանք է կատարվում նրանց կողմից, բայց մնում է աննկատ, ստվերում։ Ի՞նչ կարող եմ ասել, մենք այսօր իսկապես որ լավ կինոդրամատուրգների կարիք ունենք, որոնք, ցավոք, չկան կամ քիչ կան, կամ էլ կան, բայց չեն երևում, մենք չգիտենք։ Կարծում եմ` նրանք պետք է ունենան տարածության ընկալում, ժամանակի սուր զգացողություն։ Մարդիկ, որոնք կկարողանան պատմություն պատմել, ստեղծել հերոսներ, կերպարներ, մշակել իրականությունը՝ թե′ դոկումենտալ և′ թե գեղարվեստական իմաստով։

Զրուցեց Մարիա ԹՈՔՄԱՋՅԱՆԸ

Դիտվել է 79 անգամ