unnamed (5)Դավիթ Պ. Վարդազարյանի հարցազրույցը «1915» ֆիլմի համառեժիսոր Կարին Հովհաննիսյանի հետ

 «1915» ֆիլմի պրեմիերաները, որի քննախոսականը ներկայացվել է «Կինոաշխարհում», շարունակվում են աշխարհում, այն շարունակում է ցուցադրվել նաև Հայաստանի կինոթատրոններում: Ֆիլմի համառեժիսոր Կարին Հովհաննիսյանը մանրամասներ է ներկայացնում ֆիլմի աշխատանքներից, 1915-ի իր ընկալումներից, խոսում է Ռասել Քրոուի ֆիլմի դեմ պայքարի և իր մուսայի՝ հոլիվուդյան աստղ Անժելա Սարաֆյանի մասին:

unnamed – Կուզեի պատմեք այն պահի մասին, հիշեք այն պահը, երբ որոշեցիք, որ պետք է նկարահանեք այս ֆիլմը, բացի նրանից, որ հայ եք և ֆիլմում ներկայացված պատմությունը գուցե գալիս է ձեր ընտանիքից:

– Երևի երեք տարի առաջ էր, ես և համառեժիսոր Ալեք Մուհիբյանը խոսում էինք, որ շուտով Ցեղասպանության 100-ամյակն է: Մենք մեզ պատասխանատու զգացինք և որոշեցինք, որ մինչև 100-ամյակը պարտադիր պետք է ֆիլմ ունենանք: Այդ ժամանակ գիտեինք, որ կային այլ ֆիլմեր՝ նախապատրաստական փուլում: Բայց քանի որ մենք նաև «հայի բախտի» մասին լավ գիտենք, գիտեինք նաև, որ շատ հնարավոր է նաև, որ ֆիլմ չունենանք: Դրա համար համեստ պայմաններում, համեստ ռեսուրսներով, բայց իրականում մեծ ու լավ, դրական ամբիցիաներով որոշեցինք 1915-ին նվիրված ֆիլմ նկարահանել:

 – Իսկ ինչո՞ւ որոշեցիք հենց կինոյի լեզվով խոսել 1915-ի մասին: Չէ՞ որ Դուք նաև գրում եք: Եվ առհասարակ հետաքրքիր է՝ ինչո′ւ են գրող մարդիկ հանկարծ որոշում իրենց ասելիքն ասել կինոյի լեզվով:

– Տրյուֆոն մտքիս եկավ, որ կինոքննադատ էր, բայց հետո որոշեց, որ կինո պետք է նկարահանի: Նախ` ես ինձ չեմ համարում ռեժիսոր: Ես պարզապես հարգում եմ պատմությունները, զգում եմ պատմությունների ուժը: Հավատում եմ պատմություններին: Այս պատմությունը՝ «1915»-ը, ինձ ու Ալեքին այցելեց որպես ֆիլմ, ոչ որպես գիրք:

unnamed (2)

– Տպավորություն է, որ «1915» -ում ներկայացված պատմությունը Ձեր ընտանիքից եկող, խիստ անձնական պատմություն է: Այդպե՞ս է:

– Խոստովանեմ, որ իմ ընտանիքից չէ պատմությունը: Բայց կարծեմ շատ հայ ընտանիքների դռանը նման պատմություններ չոքած լինեն: Երբ մտածում եմ դրամայի մասին, ինձ համար դրաման միշտ չէ, որ պետք է արտահայտված լինի ֆիզիկական աշխարհում: Այո, կոտորածը դրամա է, արյունը դրամա է: Դրամա է նաև այն, ինչ կատարվում է մարդու մտքի մեջ: Որոշումների անտեսանելի դրամա, ինչպես մեր ֆիլմում Անջելա Սարաֆյանի կերպարի դեպքում: Ինձ շատ ավելի հետաքրքիր է «անտեսանելի դրաման»:

– Ձեզ համար սա դեբյուտային կինոաշխատանք էր: Սկզբունքայի՞ն էր դեբյուտը ցեղասպանության թեմայով ֆիլմից սկսել:

– Երևի պրիմիտիվ պատասխան լինի. ես ոչ միայն ռեժիսոր եմ, այլև հայ եմ: Սա ոչ միայն արվեստի գործ է, այլև տուրքի միջոց:  Ինձ համար բնական է, որ եթե 2015-ին ֆիլմ պիտի բարձրացնեմ մեծ էկրան, ապա դա պետք է լինի ցեղասպանության թեմայով:

unnamed (1)– Ասել եք, որ «ֆիլմի գաղտնիքը» գլխավոր դերակատար Անժելա Սարաֆյանն է: Ինչո՞ւ հենց Անժելա Սարաֆյան, ինչո՞ւ հենց Սիմոն Աբգարյան: Հարցնում եմ, որովհետև տեսնում եմ, որ կա դերասանների մի խումբ, ինչպես Արսինե Խանջյանը, Սիմոն Աբգարյանը և այլք, որոնց նկատի են ունենում անգամ արտասահմանցի ռեժիսորները, երբ ցեղասպանության մասին խոսք են ուզում ասել:

– Գաղտնիք չէ, որ սցենարի առաջին էջին հայտնվել էին Անժելայի և Սիմոնի անունները: Ալեքը և ես որոշել էինք հենց իրենց անուններով գրել սցենարը: Եվ այն ակնկալիքը ունեինք, որ երբ այդ երկու հրաշալի դերասանները կարդան սցենարը, մեզ կընդառաջեն և կորոշեն մասնակցել մեր ֆիլմին: Այն դեպքում, երբ օրինակ` Անժելան չգիտեր, որ իր անունով սցենար է գրվել: Բայց Անժելա Սարաֆյանն այն միակ դերասանուհին էր, որին ես պատկերացնում էի:

Սիմոնն ինձ համար միշտ եղել է հայ տղամարդու բարձր կերպարի մարմնավորում: Նա միաժամանակ լուռ է, համեստ է, բայց իր մեջ քաջություն, ազնվականություն ունի: Նա ունի այդ մոլուցք կոչվածը պատմության հանդեպ: Շատ հայեր զգում են, որ ոչ միայն ներկայում են ապրում, այլև` անցյալում: Սիմոն Աբգարյանի աչքերն ասես միշտ հետ են նայում:

– Իսկ դերակատարների ու հերոսների անունների համընկնո՞ւմը: Գովազդի նպատա՞կ ուներ, որ հերոսներն ու դերակատարները զուգորդվեն:

– Չէ, բացարձակ, գեղարվեստական որոշում էր: Գալիս էր նաև նրանից, որ ֆիլմում իրականության և հորինվածքի շատ սահմաններ կան, նաև՝ ինքնության սահմաններ: Եվ ինձ համար շատ հետաքրքիր էր, որ Անժելային հենց Անժելան խաղա, Սիմոնին՝ Սիմոնը: Սա նաև մարտահրավեր էր, որ հենց իրենց անուններով գրված կերպարների խաղան:

unnamed (3) – Սիմոնին գիտեն կինոյի հայտնի կերպարներից՝ Արամ, Արշիլ Գորկի և այլն: Անժելային Հայաստանում ավելի շատ կարծես թե գիտեն թեժ ֆոտոսեսիաներից, թեթև ֆիլմերից: Հայաստանցի՞, սփյուռքահա՞յ, թե՞ արտասահմանցի հանդիսատեսի նկատառումով էիք կատարում դերասանների ընտրությունն ու նկարում ֆիլմը:

– Բնականաբար անում էինք բոլորի համար: Չէինք ուզում մեզ համար կեղծ սահմաններ պահել: Ու ինձ թվում է` հենց դրա համար նաև Անժելա Սարաֆյանի կերպարը՝ որպես մարդ և որպես դերասանուհի, ինձ գրավեց: Ե′վ իր անձնական կյանքում, և′ իր մասնագիտական վարպետությամբ նա սահմաններ չի ճանաչում. նա միաժամանակ և′ հայ է, և′ ամերիկացի, շատ ժամանակակից՝ 2015-ի կին է, բայց միաժամանակ, ինչպես տեսաք ֆիլմում, կարողանում է մարմնավորել մեր հին, դասական հայ կնոջ կերպարը:

– Մի քիչ էլ ուրիշ «դերասանների» մասին. ֆիլմում ներգրավել եք նաև Սերժ Թանկյանին, Ձեր մայրիկին՝ Արմինե unnamed (6)Հովհաննիսյանին:

– Զուտ մի քանի վայրկյանի «դերեր» են, նրանք կադրում են ոչ թե որպես դերասան, այլ որպես փոքր անակնկալ մեր հանդիսատեսին: Երևի նաև որպես անձնական ուրախության, հպարտության դրսևորում…

– Րաֆֆի Հովհաննիսյանն էլ Ձեր գործադիր պրոդյուսերն է այս ֆիլմում: Նա հեռանո՞ւմ է քաղաքականությունից, կինոյո՞վ է զբաղվելու:

– Իմ հայրը հետաքրքիր կերպար է և ոչ բոլորի համար հասկանալի մարդ: Նրա հայրենասիրությունը չի սահմանափակվում քաղաքականությամբ կամ արվեստով: Չեմ կարծում, թե սա որոշում էր հեռանալ քաղաքականությունից. նա ուղղակի հավատաց իր որդուն, այս սցենարին, առաջինն էր, որ ինձ խրախուսեց և սկզբից մինչև վերջ կողքիս էր: Գործադիր պրոդյուսերն այն անձն է, որ նաև փիլիսոփայորեն էներգիա է հաղորդում:  Եթե ես ու Անժելան գետնի վրա պայքարող «զինվորներն» էինք, ապա նա այն «գեներալն» էր, որ գործում էր ընդհատակյա ու քաջալերում մեզ:

– Ես տեսա նախևառաջ գեղեցիկ ֆիլմ, բայց ուզում եմ պատմեք նման ֆիլմ նկարահանելու դժվարությունների մասին:

– Մենք ոչ միայն ֆիլմ էինք նկարում, այլև ասես պատերազմի մեջ գտնվեինք: Անընդհատ պայքարում էինք ժամանակի դեմ: Մի կողմից 100-ամյակն էր, ու մեզ ֆիլմ էր պետք, մյուս կողմից` ունեինք ընդամենը 20 օր: Այդ կարճ ժամանակում պետք էր ոչ միայն արդարություն ու գեղեցկություն բերել այս պատմությամբ, այլև ավարտին հասցնել մեր գործը: 21 կամ 22 օր չունեինք: Ուստի ոչ միայն մեր դերերով, օպերատորական աշխատանքով, գործով տարված արվեստի մարդիկ էինք, այլև շատ ուժեղ գիտակցում էինք, որ ժամանակը սպառվում է. և այդ ժամանակի դեմ պայքարում իսկապես մեզ զինվոր էինք զգում:

– Էգոյանն ասել է, որ եթե շատ արագ չնկարեր իր «Արարատը», ապա իրեն պարզապես թույլ չէին տա դա անել:  «1915»-ի դեպքուն նման պահ կա՞ր:

– Մենք նման վախեր չունեինք, չնայած գուցե պետք է ունենայինք: Բայց շատ ազնվորեն էինք մոտենում այս թեմային ու մտածում էինք՝ եթե մեր գործը ճիշտ անենք, ոչ ոք չի խանգարի: Հիմա բազմաթիվ արձագանքներ կան, թուրք- ադրբեջանական կողմից էլ: Մեր ֆիմի պաշտոնական կայքն էր հարձակման ենթարկվել: Դրան չէինք սպասում, բայց երևի պետք է սպասեինք: Մեր աշխատանքը մեծ տագնապ չէր առաջնացնում. մենք ֆիլմը քաղաքական ազդեցություն թողնելու նպատակով չէինք ստեղծել, բայց նաև չէինք բացառում, որ այդ ազդեցությունը կունենա:

– Բայց Դուք նաև, կարելի է ասել, արշավ սկսեցիք Ռասել Քրոուի` Գալիպոլիի մասին ֆիլմի դեմ…

– Ամերիկայում ֆիլմը տարածեց Warner Bros-ը, այդ կինոհսկան էլ որոշեց, որ դա անելու է հենց ապրիլի 24-ին: Ֆիլմի դեպքերը զարգանում են 1915-ին, բայց այնտեղ ո′չ հայ բառն է հնչում, ո′չ ցեղասպանությունը…

– Ես, անկեղծ ասած, չեմ համարում, որ Ռասել Քրոուն պարտավոր էր, այսպես ասենք, ազնիվ գտնվել:

– Դուք կարծում եք, որ եթե օրինակ` 1942-ի Գերմանիային վերաբերող ֆիլմ նկարահանվեր, նորմա՞լ կլիներ, եթե Հիտլերը, Հոլոքոստը, հրեաները չշոշափվեին տվյալ ֆիլմում:

– Ինչ-որ չափով՝ այո: Բայց, կոպիտ ասած, Ռասել Քրոուին էլ եմ հասկանում, Ձեզ էլ. ինձ թվում է՝ հայերս կարծում ենք, որ եթե որևէ մեկը 1915-ի մասին ֆիլմ է նկարահանում, ապա ուղղակի պարտավոր է խոսել նաև մեր մասին, այնինչ այնքան էլ այդպես չէ:

– Եթե Ռասել Քրոուին հասկանում եք, ուրեմն երևի անհասկանալի կթվա, թե ինչու հենց ապրիլ 24-ին ֆիլմը թողարկվեց: Դա թիրախավորված և առնվազն շատ տարօրինակ որոշում էր:

– Եթե ենթադրում եք կարիերա անել Հոլիվուդում կամ ընդհանրապես կինոյում,  ապա պետք է կարծել, որ Warner Bros-ի դեմ նման պայքարը Ձեզ համար վնասակար կլինի, ինքնասպանության պես մի բան:

 – Այո, բնականաբար: Գուցե շարունակում ենք չափազանց ազնիվ մոտենալ այս պայքարին: Ես կարիերայի հետ կապված նման հաշվարկներ չեմ անում իմ մտքում:

– Իսկ ի՞նչ մոտեցում ունեք Ֆաթիհ Աքինի «Սպի» ֆիլմի առնչությամբ:

– Իմ վերաբերմունքն այն է, որ Ցեղասպանության վերաբերյալ ցանկացած ֆիլմ մարդկանց հիասթափեցնելու է: Հիասթափեցրին «Արարատը», «Սպին», և հիասթափեցնելու է նաև այս ֆիլմը:  Որպես արվեստի գործ «Սպին» գնահատել չեմ կարող, բայց քաղաքականապես ազնիվ գործ է, թուրք ռեժիսորի ազնիվ խոսքն է. դա պետք է գնահատել:

– Այսինքն՝ համամիտ չեք այն կարծիքին, թե Ցեղասպանության մասին ֆիլմեր նկարելը պետք է միայն հայերի «մենաշնորհը» լինի, որովհետև ուրիշներն անազնիվ կգտնվեն: 

– Ընդհանրապես համաձայն չեմ այդ մոտեցմանը: Թուրքիայում ոչ միայն Աքինը, այլև շատ ու շատ խիզախ մտավորականներ պայքարում են հանուն Ցեղասպանության ճանաչման: Այդ մարդկանց ինչպե՞ս անտեսենք:

– Ի՞նչ եք անելու սրանից հետո, ի՞նչ թեմաներ են Ձեզ հետաքրքրում:

– Չեմ հասցրել վերջնականապես նախագծեր ձևավորել: Ինչպես գիտեք, ֆիլմը չի ավարտվում մեծ էկրան դուրս գալով: Ֆիլմը նկարել ենք նաև, որ հարցեր բարձրացնի: Եվ բարձրացրել է: Բնականաբար, ես պարտավոր եմ մասնակցել նաև այդ քննարկումներին: Երևի մինչև տարվա վերջ ներգրավված կլինեմ ֆիլմի շուրջ ծավալվելիք քննարկումներում: 2015-ը ինձ համար դեռ կմնա 1915-ի տարի, 100-ամյակի տարի: