Հասմիկ Հովհաննիսյան. «Հայաստանը շատ հետաքրքիր տեղ է ֆիլմարտադրության համար»

Hasmik HovhannisianՌեժիսոր Դիանա Կարդումյանի և պրոդյուսեր, «HY» ընկերության հիմնադիր Հասմիկ Հովհաննիսյանի երկխոսությունը

- Գիտեմ, որ նախքան պրոդյուսերությանն անցնելը բոլորովին այլ կրթություն ես ստացել:

- Տնտեսագիտական կրթություն ունեմ: Մեր երկրում ընդունված է, չէ՞, որ 16 տարեկանում պետք է որոշես և իմանաս, թե ամբողջ կյանքում ինչ ես անելու: Այդ ժամանակ արդեն զգում էի, որ կինոոլորտում ուզում եմ ինչ-որ բան անել, բայց ծնողներս դիմորդի ուղեցույցը վերցրին, հանեցին թատերականի էջն ու ասացին՝ մնացածից ընտրիր: Մաթեմատիկայից լավ էի, ընտրեցի տնտեսագիտականը: Նեղացել էի, որ իմ ընտրելու իրավունքը ոտնահարվեց, բայց հիմա հասկանում եմ, որ ժամանակին ծնողներս ճիշտ ուղղորդեցին ինձ: Թվում է` տնտեսագիտությունը կինոյի հետ կապ չունի, բայց ձևավորում է մտածողություն, հիմք, ինչն ինձ շատ է օգնում: Ստեղծել ֆիլմընկերություն, նշանակում է խոսել կինոինդուստրիայի, այսինքն` բիզնեսի մասին: Ուսանողության տարիներին համալսարանում կինոակումբ ունեինք: Մեզ տրամադրում էին սիրողական տեսախցիկներ, որպեսզի փոքր ֆիլմեր նկարահանեինք: Իմ կինոփորձերը համընկան առաջին «Ոսկե ծիրանի» հետ: 2004 թվականն էր: «Ծիրանը» նոր էր, պետք էին էնտուզիաստներ, և մեր կինոակումբի անդամներով եկանք «Ծիրան»:

- Կարելի՞ է ասել` «Ոսկե Ծիրանը» հիմք դարձավ, որ պրոդյուսեր դառնայիր:

- Մի քանի տարի փառատոնում աշխատելուց հետո բավական մեծ գործնական շրջապատ ես ձեք բերում: Ցանկացած կինոփառատոն այդ ֆունկցիան ունի՝ ստեղծել network, ծանոթություններ: Բացի այդ, 2006 թվականին «Ոսկե ծիրանի» շրջանակներում բացվեց ՌԱՍ («Ռեժիսորներ առանց սահմանի») ծրագիրը, որտեղ սկսեցի կամաց-կամաց հասկանալ, թե ինչպես է այդ մեխանիզմը գործում: Հաջորդ շատ կարևոր քայլը կապված է Հարություն Խաչատրյանի «Սահման» ֆիլմի հետ: Եթե նոր պրոդյուսեր ես, ապա խմբում որևէ մեկը չպետք է սկսնակ լինի: Այդ առումով «Սահմանն» իդեալական սկիզբ էր: Այնպես դասավորվեց, որ այդ ժամանակ առաջին անկախ, համատեղ արտադրություններն էին ձևավորվում: «Սահմանը» առաջին կինոնախագծերից էր, որ սկսվել էր «Հայֆիլմով», բայց արդեն «Հայֆիլմ» չկար, ու նոր մեթոդներով այդ ամբողջը պետք էր համակարգել: Ֆիլմի գործադիր պրոդյուսերն էի: Պատրաստում էի ֆոնդերի հայտերը, համաարտադրողների հետ գնում էի հանդիպումների: Բայց սկսում ես նրանից, որ google-ով նայում ես, թե ինչպես պետք է սինոփսիս գրել: Օգտակար է գործը սկսել մի ռեժիսորի հետ, որը միջազգային ճանաչում ունի: Քեզ սկսում են դրսում վստահել: Կինոոլորտը բավականին փակ է: Շատ դժվար է մտնել, բարևել և սպասել, որ բոլորը միանգամից գրկաբաց ընդունելու են քեզ:

- Պրոդյուսերի մասնագիտությունը տեսականորեն գրավիչ է հնչում՝ կարմիր գորգ, փառք, մրցանակներ: Միանգամից գործի հաջող կողմն են պատկերացնում: Այնինչ այդ մասնագիտությունը պահանջում է ամենօրյա տաժանակիր աշխատանք, որի պտուղները կարող են տարիներով չերևալ:

- Իրականում կարմիր գորգով ռեժիսորն է անցնում (ծիծաղում է): Ինձ թվում է` Հայաստանում մի բան սխալ են հասկանում: Հաճախ, երբ ասում եմ, որ պրոդյուսեր եմ, կարծում են, որ փողի քսակ եմ: Պրոդյուսերն այն մարդն է, որ ունի ֆիլմի բոլոր իրավունքները: Պրոդյուսերը ֆիլմը սկզբից մինչև վերջ հասցնելու պատասխանատվություն է վերցնում: Այդ ընթացքում ֆիլմում սցենարիստ կարող է փոխվել, ռեժիսոր, բայց պրոդյուսերը չի փոխվում: Կինոն մեծ գումարների հետ գործ ունի, բոլորին պետք է մեկը, որ ինչ էլ պատահի, չի անհետանա, միշտ կանգնած է լինելու ֆիլմի հիմքում: Պարզ է, որ ռեժիսոր դառնալն էլ հեշտ չէ, բայց պրոդյուսերի դեպքում այդ ամենին ավելանում է նաև իրավական և ֆինանսական պատասխանատվությունը: Այդ պատճառով էլ սկիզբը շատ երկար է տևում և կատարած աշխատանքդ էլ անտեսանելի է:

- Մի կողմից գովելի է, որ Հայաստանում երիտասարդ պրոդյուսերներ կան, փորձում են իրենց առաջին նախագծերն առաջ տանել, բայց մյուս կողմից էլ ապշում ես նրանց համարձակության վրա, քանի որ Հայաստանում նրանց սկսած գործը օրենքով պաշտպանված չէ: Էլ չեմ ասում, որ կինոյի մասին օրենքի բացակայությունը խիստ սահմանափակում է պրոդյուսերների մուտքը միջազգային կինոշուկա:

- Սա այն մասնագիտությունն է, որը տարածքային սահմանափակում չունի: Այս պահին ես Հայաստանում եմ ապրում, աշխատում, բայց չեմ սահմանափակվում աշխարհագրական առումով: Չի բացառվում, որ վաղը բոլորովին նոր նախագիծ սկսեմ արտասահմանում: Պրոդյուսերն անսահման մասնագիտություն է` բառիս բուն իմաստով: Հայաստանը շատ հետաքրքիր տեղ է ֆիլմարտադրության համար: Հայաստանը դաշտում նոր խաղացող է և ինչ-որ բաներ փոխելու տեղ կա: Բայց մինչ դրան հասնելը մեծ աշխատանք կա անելու: Պետք է պայմաններ ստեղծել: Պետք է լինեն պրոֆեսիոնալ թիմեր, որոնք կարող են սպասարկել կինոարտադրությունը, պետք է մրցունակ դաշտ ստեղծել, կինոյի աշխատողները պետք է տիրապետեն տարրական անգլերենին, որպեսզի դրսի պրոդյուսերը երկիր ընտրելիս Վրաստանի և Հայաստանի միջև չտատանվի:

- Վրաստանից խոսեցիր: Խոստովանեմ՝ նախանձում եմ: Նրանց կինոարտադրության համակարգը կարգավորված է: Վրացական ֆիլմերն ընդգրկված են բարձրակարգ միջազգային կինոփառատոների տարբեր մրցութային ծրագրերում. Վենետիկ, Լոկառնո, Կառլովի Վարի, Ռոտերդամ: Ինչպե՞ս է ստացվում, որ մեր կողքին ապրելով` նրանք հաջողում են, իսկ մենք դոփում ենք տեղում:

- Պատճառները շատ են: Ոչ միայն Վրաստանում, այլև մի շարք եվրոպական երկրներում 4-5 տարում հնարավոր եղավ լուրջ առաջընթաց ունենալ: Այնպես չէ, որ մի առավոտ արթնանաս, և մեր բոլոր հայ ռեժիսորների հանճարեղ գաղափարները միանգամից զարգացնեն ոլորտը: Մենք զուգահեռաբար մի քանի բան պետք է անենք: Վրաստանում առաջինը օրենսդրական դաշտը կարգավորեցին: Այն, ինչ որ ամբողջ Եվրոպան է անում` որպես հիմք վերցնելով ֆրանսիական օրենքի օրինակը: Ֆրանսիական օրենքի մոդելն ամենահարմարն է, նպաստավորը կինոյի դաշտը ճիշտ կարգավորելու համար: Երկրորդ՝ Վրաստանը ստեղծեց «film commission» (ֆիլմի հանձնաժողով): Ֆիլմի հանձնաժողովը զուգահեռ, շահույթ չհետապնդող կառույց է, որ կոչված է հանրահռչակելու Վրաստանը որպես երկիր, որտեղ նպաստավոր է կինո նկարահանել: Երկիր, որտեղ կան տարբեր կինոընկերություններ, գայթակղիչ առաջարկներ, հետաքրքիր location-ներ (տարածքներ): Սրանով մի մարդ չի զբաղվում, սա անում է մի կառույց, համախմբված երկրի կինոինդուստրիան առաջ են տանում: Այսօր արդեն տեսնում ենք, որ վրացական կինոն, բացի տեղական արտադրությունից, նաև դրսի կինոըներությունների հետ է համագործակցում: Իսկ դսից եկած կինոարտադրողներն առաջին հերթին նպաստում են, որ տեղական կինոարտադրողները, նրանց սպասարկելով, որոշակի եկամուտներ ունենան, ինչը հետագայում իրենց ֆիլմերի մեջ են ներդնում: Մեր ընկերությունը նույնպես մատուցում է այդպիսի ծառայություններ և առաջին իսկ մեծ նախագիծը, որ գալիս է դրսից, միանգամից ֆինանսապես ազդում է ընկերության վրա, այդ ազդեցությունը զգալի է: Գաղտնիք չէ, որ ամենադժվարը զարգացման գումար գտնելն է: Բացի այդ, վրացական ալիքը մի ֆիլմով չեղավ: Միաժամանակ մի քանի ֆիլմեր ստեղծվեցին: Եթե մի ֆիլմ լիներ, փառատոնային թոհուբոհի մեջ այդ ֆիլմը կկորչեր: Իսկ երբ մի ֆիլմ գնում է Կառլովի Վարի, մյուսը՝ Վենետիկ, երրորդը՝ Սանդանս, դա ալիք է ձևավորում:

- Փաստորեն, միջազգային կինոդաշտում «վրացական նոր կինո» գաղափարն այլևս օտար չի հնչում:

- Փառատոնի ընտրողը, երբ ֆիլմեր է ստանում և տեղյակ է, որ Վենետիկում հետաքրքրություն կար վրացական կինոյի նկատմամբ, հակված է իր փառատոնի ծրագրում ընդգրկել հերթական վրացական ֆիլմը: Քանի որ դա ալիք է, իսկ փառատոները, բնականաբար, ուզում են դրա մի մասը լինել: Եթե անգամ խոսում ենք շատ լավ, մրցունակ հայկական ֆիլմի մասին, մի ֆիլմը մենակ ալիք չի բերի, քանի որ հաջորդ ֆիլմը Վենետիկ կամ Բեռլին չի գնա:

- Կարե՞լի է հետևություն անել, որ վրացական մշակութային քաղաքականության մեջ կինոն առաջնահերթ տեղ է գրավում: Ինչը չես կարող փաստել մեր երկրի դեպքում:

- Այո: Բայց միայն Վրաստանի օրինակը չբերենք: Ես կրթություն եմ ստացել Շվեդիայում, անցնենք սկանդինավյան օրինակին: Մի քանի տարի առաջ սկանդինավյան երկրները որոշեցին, որ ուզում են նախապատվություն տալ մանկական կինոյին: Պետական մակարդակով բոլոր երկրները ընդունեցին, որ ամբողջ բյուջեի որոշակի տոկոսը տալիս են մանկական ֆիլմեր արտադրողներին: Հիմքը պետության կողմից եկող ճիշտ քաղաքականությունն էր: Արդյունքում այսօր «սկանդինավյան մանկական ֆիլմ» տերմինն արդեն բրենդ է: Երբ խոսում ենք մանկական ֆիլմերից, գիտենք ինչ սպասել այդ երկրներից եկող ֆիլմերից: Փառատոներից բացի, այդ ֆիլմերը հաջողեցին նաև վարձույթում: Փառատոնը լավ է, մրցանակներ ես ստանում, ռեժիսորն ուրախանում է, բայց կարևորն այն է, որ այդ արտադրանքը մտնի կինոշուկա, վաճառվի, հայտնվի կինոթատրոնում:

- Թվում է` մենք առանձին-առանձին պատկերացնում ենք, գիտենք, թե առաջ գնալու համար ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկել, բայց ոչ մի կերպ չի ստացվում համախմբվել: Դա մեր տեսակի՞ց է, թե՞ կրկին քաղաքականության հարց է:

- Երկուսն էլ: Երբ տարիներով աշխատում ես, վերջապես գումար ես բերում նախագծի համար, չես ուզում ռիսկի դիմել և համակարգում փոփոխություններ անել: Վստահ չես` հաջորդ օրը ինչ է լինելու մեր երկրում: Կարծում եմ՝ տեղական կինոյի զարգացումը պետք է առաջնային դառնա: Որպես պրոդյուսեր պետք է վստահ լինեմ, որ իմ երկրում ես եմ առաջնայինը: Բայց այսօր շատ հնարավոր է` դրսի մեծ բյուջեով ֆիլմին նախապատվություն տրվի, Հայաստանի կինոբյուջեից հսկայական աջակցություն ստանա, և տեղական նախագծերը նորից մղվեն մեկ-երկու տարի հետ: Փոքրամասնական արտադրությանը (minority production) միանալը ստրատեգիապես ճիշտ քայլ է մեր երկրի համար: Եթե լիներ քաղաքականություն, որ նախ աջակցում ենք տեղական արտադրողներին, հստակ կլիներ, որ տարեկան կտրվածքով դրսից եկող կինոնախագծին միայն իքս գումարով կարող ենք միանալ: Երբ այս պարզ օրենքները ֆիքսված չեն, հաճախ շահում են դրսի մեծ բյուջեով ֆիլմերը: Պետք է հստակեցնել՝ մենք տեղական արտադրությա՞նն ենք զարկ տալիս, թե՞ դրսից եկող նախագծերին: Եթե հստակեցվի, մենք էլ մեր անելիքները կհստակեցնենք:

- Նույնը հայկական բիզնես ոլորտում է: Փոքր բիզնեսը շնչահեղձ է լինում մի քանի գիգանտ բիզնես ձեռնարկատերերի ձեռքերում: Եվ կինոյում. հեղինակային կինոն ընդդեմ կոմերցիոն կինոյի: Այս տարի 15-ից ավելի կոմերցիոն ֆիլմեր էկրան բարձրացան: Ժամանցային ֆիլմերը պտտվելու են մի քանի ամիս էկրաններին ու վերջ: Այդ ֆիլմերն իրենցից գեղարվեստական արժեք չեն ներկայացնում, և չենք կարող հավակնել, որ վաղը Վենետիկի փառատոնը ցանկանա այդ ֆիլմերից որևէ մեկն ընդգրկել իր ծրագրերից մեկում: Անհատ ներդրողներն ընդհանրապես հետաքրքված չեն կինոյով, կինոլեզվի զարգացումներով:

- Բնական է՝ ներդրողները միշտ հետաքրքրված են գումարները հետ բերելով, ամբողջ աշխարհում է այս պատկերը. ֆիլմարտադրության երևի 70-80 տոկոսը ողողված է կոմերցիոն կինոյով, ինչը ներքին սպառման համար է: Բայց այդ ֆիլմերը չեն հավակնում պետական աջակցության և չեն ներկայացնում տվյալ երկիրն ու մշակույթը դրսում: Այդ դեպքում պետք է ունենալ հակակշիռ՝ հեղինակային կինո: Ենթադրենք՝ պետական աջակցությունը գնում է հեղինակային կինոյին, իսկ կոմերցիոն կինոն իր ֆինանսավորումը ստանում է մասնավոր սեկտորից. այդ դեպքում հստակություն է մտնում: Երբ որպես պրոդյուսեր նախագիծ եմ ներկայացնում, չգիտեմ` դրան ինչ չափանիշներով են վերաբերվելու, որպես միջազգային պոտենցիալ ունեցողի՞, թե՞ կոմերցիոն նախագծի: Ո՞րն է առաջնային, հստակ չէ:

- Մեր կոմերցիոն կինոն ակվարիումի էֆեկտ ունի: Մեր ձկները երբեք համաշխարհային օվիկանոսի ձկներին չեն խառնվում: Այնինչ մեր TV-ները, բացի հեղինակային կինոյից, արտերկրից հաճույքով գնում են նաև կոմերցիոն կինո: Մեր կոմերցիոն ֆիլմերից քանի՞սն են վաճառվել արտասահմանյան TV-ներին: Ֆինանսական պլան կազմելիս միշտ նշվում է, որ TV-ներից 3-4 տոկոս ներդրում են ակնկալում: Բայց մեր երկրի ոչ մի TV շահագրգռված չէ որևէ հեղինակային ֆիլմում նախնական ներդրում կատարել: Ֆիլմն ավարտելուց հետո, եթե որևէ TV որոշի ցուցադրել մեր ֆիլմերը, կաʹմ անվճար է ցուցադրում, կաʹմ էլ սիմվոլիկ վարձատրությամբ: Oրենքով կարգավորված չէ, որ ոչ թե ցանկությամբ, այլ նույնիսկ պարտադիր լինի մեր ֆիլմերի ցուցադրությունը, կինոթատրոններն իրենց վաճառած յուրաքանչյուր տոմսից տոկոսներ փոխանցեն կինոյին և այլն:

- Եթե այդ ոլորտը թողնում ենք տեղական TV-ների հայեցողությանը, բնականաբար, նրանք չեն ցանկանա մասնակցել: Բայց եթե ունենանք օրենքով պարտադիր կետ, որ տարեկան գովազդից ստացած եկամտի 0.1 տոկոսը պետք է ուղղես կինոյին, այդ դեպքում ընդհանուր զամբյուղը նաև այլ աղբյուրներից կլցվի: Այս տարի մի կինոշուկայում քննարկման էի մասնակցում: Պլանշետները նպաստում են հսկայական քանակությամբ ֆիլմերի սպառմանը, հետևաբար այդ պլանշետներ արտադրող ընկերությունները պետք է պարտավորվածություն ունենան իրենց շահույթներից շատ փոքրիկ տոկոս ուղղելու կինոարտադրությանը: Եթե մենք, օրինակ, նպատակ ունենայինք նոր անուններ բացահայտել, ապա օրենքը կնշեր, որ TV-ներից, կինոթատրոններից և այլ աղբյուրներից եկող գումարները ուղղված են լինելու դեբյուտային ֆիլմերին: Ազգային կինոկենտրոնն այդ եկամուտների շնորհիվ կկարողանար աջակցել ևս երկու կինոնախագծի: 10 տարում կունենայինք քսան դեբյուտային ֆիլմ, որոնցից գուցե հինգը փառատոների կմասնակցեին, իսկ մնացածն էլ ներքին շուկայում կսպառվեր: Ինչը տեղական արտադրության նկատմամբ հետաքրքրություն կձևավորեր: Կոմերցիոն ֆիլմերի օրինակի հիման վրա մենք տեսնում ենք, որ հանդիսատեսն ուզում է իր մասին պատմություններ տեսնել: Այլ հարց է, թե կոմերցիոն կինոն ինչքանով է բավարարում այդ պահանջը, ինչքանով է խոսում մեր խնդիրների մասին կամ ինչ տեսանկյունից է պատմում, ինչ լեզվով:

- Այսօրվա կոմերցիոն ֆիլմերում կինոլեզվի մասին խոսք լինել չի կարող:

- Ի՞նչ կինոլեզու… Նախքան դրան հասնելը ես սովորական հայոց լեզվի մասին եմ մտածում…

- Մեր հանդիսատեսի գեղարվեստական ընկալողունակությունն այնքան է անկում ապրել, որ հաճույքով մարսում է ֆիլմեր, որոնցում ոչ մի մասնագիտական չափանիշ պահպանված չէ: Գեղարվեստական լուծումներ չկան, դերասաններին էլ հիմնականում փոխարինում են մեդիա դեմքերը: Երիտասարդ տարիքում դերասաններից ոչ ոք կարգին ֆիլմում չի նկարահանվում: Մեր դերասանները պորտֆոլիո չունեն, լեզուների չեն տիրապետում: Ինչպե՞ս մեր դերասաններին ուղղորդել, որ գոնե ներգրավված լինեն միջազգային նախագծերի մեջ:

- Դրսում դրանով հիմնականում զբաղվում են «acting agency»-ները (դերասանական գործակալություններ), որոնց հետ պայմանագրեր են ստորագրվում, ստեղծվում են պորտֆոլիոները, և այդ ընկերություններն առաջ են տանում իրենց դերասաններին: Բայց նույնը կարող է անել կինոյի հանձնաժողովը: Մասնագետներ ենք պատրաստում, բայց նրանց կարողությունները սպառելու դաշտ չենք ստեղծում: Պորտֆոլիո ստեղծելը դժվար բան չէ: Դրսից մի ֆիլմի հետ էինք համագործակցում, և այդ ֆիլմի ռեժիսորը խնդրել էր, որ մասնակից դերասաններին վիդեո փորձ անենք, գործին կցենք նաև նրանց պորտֆոլիոները: Դերասանները զարմանում էին, թե ինչու են պորտֆոլիո ուզում: Երբ ամեն ինչ սահմանափակված է ներքին մտածողության մեջ, փոքր կինոինդուստրիա ենք, բոլորս միմյանց ճանաչում ենք, ի՞նչ կարիք կա ավելորդ ձևականությունների հետևից ընկնել: Փակ կինինդուստրիայի դեպքում սա գուցե նորմ է, բայց հենց գալիս ենք համատեղ արտադրություններին, հարցեր են առաջանում: Ես հիմա չեմ սպասում, որ ոլորտն այնքան զարգանա, որ ինձ հնարավորություն տա այս կամ այն հարցը լուծելու: Ինչքան հնարավոր է, իմ ընկերության հարցերը կարգավորում եմ: Եթե դրսի պրոդյուսերի տեսանկյունից նայենք, նրան պետք չէ գերազանց որակ, նրան իմ ընկերության մասին ընդամենը ինֆորմացիա է անհրաժեշտ: Որտեղի՞ց պետք է իմանան Հայաստանում գործող պրոդյուսերական ընկերությունների, դերասանների մասին, եթե շատերը մինչև հիմա կայք չունեն:

- Եթե կրկին անդրադառնանք ՌԱՍ-ին, որն այս տարի փակվեց… – Հուսամ` չի փակվի, ՌԱՍ-ը «Ոսկե ծիրանի» կարևոր մասնիկներից է: Կինոփառատոները հանգեցնում են կինոշուկայի ձևավորմանը, ձգտում են կինոարտադրության հետ կապ ստեղծել: ՌԱՍ-ն այն հանգույցներից մեկն էր, որը նպաստում էր տեղական նախագծերի զարգացմանն ու մրցունակ դառնալուն:

- Իմ առաջին փիչինգը (pitching) ՌԱՍ-ի ժամանակ եմ արել: Եվ ոչ միայն ես, իմ սերնդակից բոլոր ռեժիսորներն անցել են այդ «թրի» տակով: Դա լավ դպրոց էր, թե ինչպես պետք է գրագետ փաթեթ կազմել, ինչպես ներկայացնել, ներկայանալ: Շատ ափսոսում եմ, որ մենք զրկվում ենք այդ պլատֆորմից: Այդպիսի պլատֆորմը առաջին պայմաններից է, եթե ուզում ենք դաշտը զարգացնել:

- Մենք ՌԱՍ-ից անցած տարի ստացանք մեր լիամետրաժ նախագծի զարգացման գումարը, որի արդյունքում ստեղծվեց մեր լիամետրաժ ֆիլմի՝ «Նոլայի» պիլոտը: Նշեցի, որ ամենադժվարը զարգացման գումար ստանալն է, դրանք ամենառիսկային գումարներն են: Զարգացման պահին միշտ վախ կա, որ ինչ-որ պահի նախագիծը կարող է իրեն չարդարացնել, և ֆոնդերն այդ գումարները հեշտ չեն տրամադրում: Առաջին աջակցությունը շատ կարևոր է:

- Մանավանդ որ քո երկրից ես ստացել այդ գումարը:

- Դրսում միշտ հարցնում են` եթե այդքան լավն է ձեր նախագիծը, ինչո՞ւ ձեր երկիրը չի հավատում ձեզ: Վավերագրականի դեպքում էլ հարցնում են, թե ինչո՞ւ ձեր հեռուստաընկերությունները չեն ուզում աջակցել: Չէ՞ որ վավերագրական կինոյի վաճառքի առաջին աղբյուրը հեռուստատեսությունն է: Ի սկզբանե մենք գտնվում ենք ոչ շահեկան պայմաններում: Հազարավոր նախագծերի հետ մրցակցելիս պետք է առավելություն ունենաս:

- ՌԱՍ-ից հետո հայտնվեցին ռեժիսորներ, պրոդյուսերներ, որոնք դիմում են արտասահմանյան ֆոնդերին, նախագծերը ներկայացնում են կինոշուկաներում: Մեր երկրի դեպքում առաջինը հասկանում ենք Կաննի կինոշուկան: Տասնյակ կինոշուկաներում ես եղել: Ի՞նչ է նշանակում սիրուն «բաբոչկա» փողկապ կապել, կարմիր գորգի վրա լուսանկարվել, վերադառնալ և լրատվամիջոցներով ապատեղեկատվություն տարածել: Մի՞թե դրան չպետք է նախորդի լուրջ, ստրատեգիական նախապատրաստությունը:

- Առաջին հերթին պետք է մեր լրատվամիջոցներից պահանջեմ, որ գրագետ ինֆորմացիա տարածեն: Պարզ է, որ որպես պրոդյուսեր ուզում ես քո նախագիծը հնարավորինս փայլուն փաթեթավորմամբ ներկայացնել: Մենք տերմիններն ենք խառնում: Ասում ենք Կանն ու հասկանում ենք Կաննի կինոփառատոնը: Բայց մենք խոսում ենք կինոշուկայի մասին, որը ֆիզիկապես տեղակայված է Կանն քաղաքում: Ես վճարել եմ շուկային մասնակցելու համար, գնացել հասել եմ Կանն քաղաք, որտեղ մեկ այլ պրոդյուսերի հետ պետք է բանակցեմ: Սովորաբար առաջին տարին կինոշուկայում ավելի տուրիստական բնույթ է կրում: Ծանոթանում ես, թե այդ մեխանիզմն ինչպես է գործում: Կաննի շուկան հսկայական է և այնտեղ ոչ ոք քեզ չի ուղղորդում, ինչն անում են, օրինակ, փոքր կինոշուկաներում: Կինոշուկաներ ասելիս մենք խոսում ենք աշխատանքային տարածքների մասին: Կինոշուկա գնում են հազարավոր պրոդյուսերներ, որոնք աշխատանքային հանդիպումներ ունեն: Հանդիպումներից մի քանի ամիս առաջ սկսում ես հանդիպումներ նշանակել համաարտադրողների, վաճառքի գործակալների, դիստրիբյուտորների հետ: Եվ ցանկացած մեկի համար, որ գնում է կինոշուկա, դա մի քանի ամիսների աշխատանքի ամփոփում է: Իսկ երեկոյան բոլորն էլ կարող են սիրուն շորեր հագնել ու կարմիր գորգով բարձրանալ որևէ ֆիլմ նայելու:

- Կաննի «Short corner»-ում, եթե ինչ-որ հայկական ֆիլմ է ցուցադրվում, այստեղ էլի իրար են խառնվում:

- Կաննի «Short film corner»-ը շատ կարևոր ծրագիր է: Շատ հարմար է վճարել, որպեսզի քո ֆիլմը ընգրկված լինի Կաննի «Short film corner»-ում: Շատ ավելի էժան ու հեշտ տարբերակ է մասնակցելու Կաննի կինոշուկային: Կարող ես փորձել վաճառել կարճամետրաժ ֆիլմդ, քանի որ մի քանի դիստրիբյուտորներ հենց կարճ ֆիլմերի համար են գալիս կինոշուկա: Եթե շատ ավելի համակարգված ես աշխատում, հետդ տանում ես նաև հաջորդ ֆիլմի փաթեթը:

- Խոսենք քո նախագծերի մասին՝ չմոռանալով Վահրամ Մխիթարյանի կարճամետրաժ «Կաթնեղբայր» ֆիլմը, որը բավականին հաջող փառատոնային կյանք է սկսել:

- Վահրամի հետ վաղուց ենք աշխատում, նույնիսկ երբ մեր կինոընկերությունը չկար: Վահրամը սովորում էր Վայդա կինոդպրոցում, պետք էր մի քանի րոպեանոց պիլոտ նկարահաներ: Պիլոտը միասին նկարահանեցինք Հայաստանում: Լինելով Վայդա դպրոցի շրջանավարտ` նա Լեհաստանում հնարավորություն ուներ մասնակցելու մրցույթի և ֆինանսավորում ստանալու իր 30 րոպեանոց ֆիլմի համար: Դա մեխանիզմ է, որ ունի Լեհաստանը. օգնում է նորեկ ռեժիսորներին ստեղծելու միջին մետրաժի ֆիլմ: Դա լավ բազա է առաջին լիամետրաժ ֆիլմը ստեղծելու համար: Լեհաստանում գիտեն, որ իրենց նոր անուններ են պետք կինոյում, դրա համար ստեղծել են այդ միջանկյալ ծրագիրը, որով աջակցում են սկսնակ ռեժիսորներին: Միջին մետրաժն իր աշխատանքային ձևով ավելի մոտ է լիամետրաժ ֆիլմերի աշխատանքային համակարգին: Ես «Կաթնեղբայր» ֆիլմի համարտադրողն եմ: Առաջին երկիրը Լեհաստանն է, երկրորդը՝ Հայաստանը: Լեհաստանում արտադրության մրցանակը ստանալուց հետո Հայաստանում կարողացանք դիմել փոքրամասնական ֆինանսավորման: Երկու տարի տևեց ընթացքը: Մի լիամետրաժ ֆիլմի չափ: Պրեմիերան եղավ Կառլովի Վարիի փառատոնում, ապա Հայաստանում «Ոսկե ծիրանին» ներկայացավ: Ֆիլմը նաև մասնակցել մի շարք լեհական փառատոների: Վահրամ Մխիթարյանի համար շահեկան վիճակ է ստեղծվել. փառատոնային կյանքը և մրցանակները լավ հիմք են հաջորդ նախագծերն իրականացնելու համար: Ֆիլմի փառատոնային ճակատագրով հատուկ կառույց է զբաղվում: Ոʹչ պրոդյուսերը, ոʹչ էլ ռեժիսորը իրավունք չունեն այդ գործին խառնվելու: Առայժմ պահում ենք միջազգային պրեմիերան: Կան տարբեր նախագծեր, որոնց մեջ մեր ընկերութունը ներգրավված է: Բայց պետք է առանձնացնեմ մեր առաջին լիամետրաժ նախագիծը, որի վրա աշխատում ենք արդեն մի քանի տարի: Հայ-շվեդական նախագիծ է, կոչվում է «Երգ Նոլայի համար»: Ռեժիսորը շվեդահայ Էմիլ Մկրտչյանն է: Քանի որ ես կրթություն եմ ստացել Շվեդիայում, մեզ համար բավականին հեշտ էր սկսել համագործակցությունը: Ֆիլմարտադրությունը երկարաժամկետ գործընթաց է, պետք է կողմերն իրար հետ աշխատելու լեզու գտնեն:

- Կարելի՞ է ասել՝ ռեժիսորն ու պրոդյուսերը կարճատև ամուսնություն են գրանցում:

- Չէ, ռեժիսորն ու պրոդյուսերը չեն ամուսնանում: Իրականում համաարտադրողներն են ամուսնանում: Սովորելու ժամանակ միշտ առաջին բանը, որ ասում էին պրոդյուսեր դասախոսները, պետք է շատ զգույշ ընտրել համաարտադրողներին: Որովհետև իսկապես ամուսնության նման շատ դժվար մի քանի տարի է սպասվում: Իսկ ռեժիսորը համաարտադրողների փայփայած երեխան է:

- Լուրեր են պտտվում, որ Հայաստանը վերջապես դառնալու է Eurimages-ի անդամ երկիր: Կարծում եմ` սկզբնական շրջանում լուրջ խնդիրներ ենք ունենալու: Հայաստանում չկան այդ քանակությամբ պատրաստի գրագետ կինոնախագծերի փաթեթներ, որոնցով կարողանանք դիմել:

- Այսպես թե այնպես, Eurimages-ին չես կարող դիմել միայն Հայաստանի կողմից: Կան մի քանի մակարդակի ֆոնդեր՝ ազգային, տարածաշրջանային և միջազգային: Eurimages-ը «multinational» ֆոնդերից է: Multinational ֆոնդերին դիմելիս ֆիլմն արդեն պետք է համատեղ արտադրություն ունենա, առնվազն երկու կամ երեք անդամ երկրներից պետք է հաստատված ֆինանսավորում ունենա, որպեսզի կարելի լինի դիմել այդ կարգի ֆոնդերին: Մի քանի տարվա ընթացքում Eurimages-ը կնպաստի, որ մեր նախագծերն ավելի մրցունակ դառնան: Չեմ բացառում, որ սկզբնական շրջանում որոշ խառնաշփոթ առաջանա: Շահեկան պայմաններ են ստեղծվում, եթե որևէ հոլանդացի պրոդյուսեր փնտրում է համաարտադրող, Eurimages-ի դեպքում որպես պոտենցիալ գործընկեր կդիտարկի նաև Հայաստանը: Մեր համաարտադրողները կստանան փոքրամասնական առաջարկներ: Բայց էստեղ էլ խնդիրներ կան: Որպես պրոդյուսեր ես չգիտեմ` իմ երկրի կողմից կարո՞ղ եմ միանալ մինչև 2 մլն բյուջե ունեցող ֆիլմին, մինչև կես մլն բյուջեով ֆիլմի դեպքոմ կարո՞ղ եմ դիմել և ստանալ աջակցություն: Իրավական սահմանափակումները կարգավորված չեն: Որպեսզի դառնաս համաարտադրող, պետք է բյուջեի 10 տոկոսն ապահովես: Դառնալով Eurimages-ին, երկիրն ավելի տեսանելի կդառնա: Համաարտադրողները, եթե մեր երկրից փող ստանան, նշանակում է` պարտավորված կլինեն ստացած գումարի 10 կամ երբեմն էլ ավելի մեծ տոկոսը ծախսել մեր երկրում: Իսկ դա, վստահ եմ, կաշխուժացնի մեր կինոարտադրությունը:

Դիտվել է 295 անգամ