Բորիս Նավասարդյան. «Սերիալներում չեն կարող խոսել այն լեզվով, որով հասարակությունն իրականում չի խոսում»

Դիտարկումներ

«Կինոաշխարհը» պարբերաբար ներկայացնում է հայկական կինոյի  արդի վիճակի և զարգացումների մասին դիտարկումներ և գնահատականներ տարբեր ասպարեզների մասնագետների տեսանկյունից: Այս անգամ  հանդես են գալիս մեդիա ոլորտի գործիչներ` Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ  Բորիս Նավասարդյանը, Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի նախագահ Աշոտ Մելիքյանը, անկախ փորձագետ Մեսրոպ Հարությունյանը և «Ինտերնյուսի» տնօրեն Նունե Սարգսյանը:

boris-navasardyanԲորիս Նավասարդյան. «Սերիալներում չեն կարող խոսել այն լեզվով, որով հասարակությունն իրականում չի խոսում»

Ժամանակին  կինոման եմ եղել: Եղել են օրեր, երբ նույնիսկ մի քանի անգամ եմ կինո գնացել: Խորհրդային տարիներին` մինչև 80-ականները, առանց բացառության նայել եմ գրեթե բոլոր ֆիլմերը,  հատուկ սեր եմ ունեցել իտալական կինոյի նկատմամբ: Շատ եմ սիրում  Փարաջանովին, եթե ժամանակ ունենամ, անվերջ կարող եմ նայել, չեմ հոգնում նրա ֆիլմերից: Ժամանակին շատ էի սիրում նայել վրացական կատակերգությունները, իսկ հայկականից  շատ եմ սիրում «Տղամարդիկ» ֆիլմը:

Ընդհանրապես կինոյի նկատմամբ իմ պահանջները շատ բարձր են, հետևաբար այս տարիներին նայել եմ մեկ-երկու ֆիլմ ամբողջությամբ, մինչև վերջ, որոնք բավարարել են ինձ որակով: Ընդհանրապես հայրենական ֆիլմեր  չեմ նայում և չեմ էլ փորձում հետևել, թե այսօր ինչ է արտադրվում կամ արտադրվում է արդյոք, քանի որ այսօրվա նկարողները պետք է կաʹմ շատ տաղանդավոր լինեն, կաʹմ էլ այնպիսին, ինչպիսին էին 60-70-ական թվականների մեր կինոյի մեծերը: Հայկական կինոյում այսօր  ոʹչ մեկը կա, ոʹչ մյուսը…

Ինձ թվում է` փոխվել են ժամանակները և միաժամանակ փոխվել է նաև կինոյի նկատմամբ վերաբերմունքը: Այն տեսակետը կամ գնահատականը, որ տրվում էր կինոյին, թե արվեստներից ամենահզորն է, այսօր ժամանակավրեպ է: Այսօր տեղեկատվական հոսքերն այնքան մեծ են, որ արդեն կինոն իր ազդեցությունը չի թողնում մարդու հասարակական-քաղաքական հայացքների վրա, արդեն չունի  այդ նշանակությունը, այսինքն` ավելի շատ իրականությունն է ազդում, քան արվեստը:

Սակայն դրան զուգահեռ` ակնհայտ է, որ սերիալներն այսօր սոցիալական մեծ դեր ունեն: Սերիալների միջոցով կարելի է ցանկացած ուղերձ նետել, նույնիսկ` հասարակական-քաղաքական ինստիտուտների  մասին հստակ պատկեր, լինի դա բանակ, դատախազություն թե ոստիկանություն:

Կարծում եմ` մեզանում շատ լավ կլիներ, եթե հասարակական կամ պետական կառույցները պատվիրեին իրենց մասին  սերիալներ, դա շատ ավելի հասցեական կլիներ: Ցավոք, պետք է ասեմ, որ  ինչպես մեր կյանքում, այնպես էլ կինոյում պատվիրողը ավելի շատ է խառնվում ստեղծագործական պրոցեսներին, ինչն էլ   արհեստական իրավիճակ է ստեղծում. պատկերն իրական չի դառնում: ԱՄՆ-ում,  օրինակ, եթե անգամ պատվիրատուն դատախազությունն է, ցույց են տալիս իրական վիճակը, նաև ստվերային հատվածը:

Շատ դրական է սերիալների գոյությունը, և եթե դրանք նայում են, ապա դա բնավ էլ չի նշանակում ճաշակի պակասություն: Ես միշտ պաշտպանում եմ սերիալները, որովհետև դա փորձ է, շրջան է, որ անցնում են գրեթե բոլոր երկրները: Սերիալային լեզվին վերաբերող քննադատությունն էլ չեմ ընդունում, դա այն լեզուն և ճաշակն է, որով մենք ապրում ենք, ինչո՞ւ պիտի սերիալներում խոսեն այն լեզվով, որով  հասարակությունն իրականում չի խոսում:

AshotԱշոտ Մելիքյան. «Բոլոր ոլորտների նման կինոն էլ Հայաստանում անկում է ապրում»

 Միշտ ասում ենք, որ խոսքի ազատության հիմնական կրողները լրատվամիջոցներն են, սակայն խոսքի ազատությունը շատ ավելի լայն հասկացողություն է և ընդգրկում է նաև գեղարվեստական ստեղծագործությունները:  Այն պետք է գերակա շահ դիտվի: Բայց ինչպես ցանկացած ազատություն, այնպես էլ խոսքի ազատությունն իր ողջամիտ սահմանափակումներն ունի և կարգավորվում է միջազգային փաստաթղթերով` կոնվենցիաներով:

Օրինակ` սարսափ ֆիլմերը, էրոտիկ ֆիլմերը սահմանափակումներ ունեն,  և այդպիսի ֆիլմերը հեռուստատեսությունները պետք է ցույց տան ժամը 24:00-ից հետո մինչև առավոտյան 6-ը: Սակայն մինչ օրս բանավեճ է գնում` որտեղ է վերջանում էրոտիկան և սկսվում սեքսը, որն է սարսափի այն  աստիճանը,  որը չի կարելի անցնել, որտեղ է մահերի, սպանությունների այն եզրագիծը, որտեղ պետք է կանգ առնեն ստեղծագործողները: Հավանաբար ամեն  ինչ չէ, որ կարելի է օրենքներով կարգավորել:  Դրա համար այսօր կան տարբեր խորհուրդներ, հասարակական  մասնագիտական միավորումներ, կառույցներ, որտեղ համատեղ քննարկումների միջոցով ընդհանուր  հայտարարի են գալիս: Դրանք բնավ էլ սովետական ժամանակների խուդսովետները չեն, որոնք ցենզուրա էին իրականացնում: Այս պարագայում ավելի շատ պրոֆեսիոնալ եզրակացություն է հարկավոր և ոչ գաղափարական:

Մեզանում էլ երբեմն լինում է, որ ստեղծագործողին խոչընդոտում են, չեն թողնում ազատորեն արտահայտի իր մտքերը  իր աշխատանքում: Սա անընդունելի է, ծայրահեղություն է: Երբեմն էլ  եթերում բռնություն բովանդակող, սարսափազդու ֆիլմերը փրայմ-թայմով են գնում, ինչը էթիկայի  խախտում է: Այսպիսի երևույթները անհրաժեշտ է պրոֆեսիոնալ  շրջանակներում լուծել: Այն քայլերը, որ ձեռնարկվում են նախագահին նամակ գրելով, այնքան էլ ճիշտ չեն: Դա մասնագետները պետք է կարգավորեն, ստեղծագործական մոտեցումներով: Այստեղ մենք  ինքնակարգավորման խնդիր ունենք:

Հայկական ֆիմեր քիչ եմ նայում, չեն հրապուրում: Բոլոր ոլորտների նման կինոն էլ Հայաստանում անկում է ապրում, սա սովորական քաղաքացու և կինոդիտողի դիտարկում է:

Իմ կարծիքով` այսօրվա հայկական կինոն իր որակով մի քանի անգամ զիջում է սովետական  շրջանում արտադրված ֆիլմերին: Շատ եմ սիրում «Մենք ենք, մեր սարերը», «Մենավոր ընկուզենին», էլի մի քանիսը: Անընդհատ խոսվում է  այսօրվա կինոյի գռեհիկ լեզվի մասին, որ հնչում է եթերից: «Մենք ենք, մեր սարերը» ֆիլմում էլ  կար կռիվ ու վեճ, բայց դա այնպիս վարպետությամբ է ներկայացված, որ շատերն այսօր հերոսների երկխոսությունները որպես թևավոր խոսք օգտագործում են առօրյայում:

Ցանկացած պարագայում, ցանկացած  ստեղծագործության մեջ, լինի դա կինո, թատրոն թե գրականություն կամ կերպարվեստ, ամեն ինչ էլ պետք է  ցուցադրել, բայց ճաշակով, բոլոր ժամանակներում էլ հայհոյանք եղել է, փողոցում ու հանդում էլ գրական հայերենով չեն խոսել, բայց ֆիլմում ստեղծագործողը պետք է գտնի դրանք ներկայացնելու ոչ գռեհիկ ու հետաքրքիր լուծումները: Ճաշակով գործ ստեղծել ամենևին էլ չի նշանակում չտեսնել, թե  դրսում ինչ է կատարվում:

4-MesropՄեսրոպ Հարությունյան. «Գիտեմ, որ ֆիլմեր նկարահանվում ենբայց չգիտեմ` ովքեր են նկարահանում»

Չեմ նայում ֆիլմեր և ունեմ չնայելու իմ պատճառները: Չեմ ուզում նայել  մի ֆիլմ, որի հեղինակի մանկության երազանքն է եղել Նար-Դոսի «Սպանված աղավնի» վեպը,  ու էդ մարդը չի աճել, կամ նրա  վերջին կարդացած գիրքը Րաֆֆու «Խաչագողի հիշատակարանն» է: Փող ունի ու որոշել է նկարել: Իր պատկերացմամբ: Մնացածների մասին էլ տեղյակ չեմ ու  չգիտեմ էլ ինչեր են նկարվում: Եվ որտե՞ղ կարող եմ դրանք նայել: Չկա մի վայր, որտեղ կարողանաս հայկական ֆիլմեր դիտել, գոնե նոր նկարահանվածները, կամ ասենք` հին ֆիլմերը ցուցադրեն: Շատ եմ ուզում Չալդրանյանի ֆիլմերը նայել, բայց չգիտեմ` որտեղ նայեմ:

Ես կարծում եմ` այն գումարները, որ պետությունը տարեկան հատկացնում է կինոյին, շատ քիչ է, դրանով ընդամենը կարելի է նկարել 1,5 խաղարկային  ֆիլմ: Այսօր կինոյում նոր իրավիճակներ են առաջացել: Չկա երբեմնի հզոր «Հայֆիլմը», հետևաբար նաև այն հսկայական գումարները, որ պետությունը հատկացնում էր կինոյին: Ամբողջ աշխարհում կինոարտադրության գործում մեծ դերակատարում ունեն պրոդյուսերները, որոնք տարբեր ուղիներով կարողանում են գումարներ բերել կինո: Հայկական կինոն այսօր ճիշտ ուղղորդման և ճիշտ կառավարման խնդիր ունի` գրագետ պրոդյուսերական աշխատանքի: Եթե պրոդյուսերները կարողանում են փող գտնել ու նկարել, դա շատ լավ է: Երկրորդ`  իմ դիտարկումներով` ֆիլմերը մեծ մասամբ կարծես փառատոների համար են նկարվում… Կարդում ես` ինչ-որ x ֆիլմ, ինչ-որ տեղ մասնակցել է փառատոնի և մրցանակ է շահել: Հա, շատ լավ է, բայց հանդիսատեսը տեղյակ չէ էդ ֆիլմերից, չի տեսել, չէ՞ որ ֆիլմը նախ քո երկրում պիտի տեսնեն, գնահատեն, նոր` դրսում:

Ես ավելի շատ  իմ մասնագիտական բերումով հեռուստատեսությանն եմ հետևում, որը նույնպես փայլուն չէ: Այստեղ էլ շեշտը դրվում է սերիալների վրա, որով էլ  փող են աշխատում: Սերիալը վատ չէ, եթե  մակարդակով է, բանն այն է, որ հեռուստադիտողի ինչ-որ տոկոս սիրում է զվարճալի հաղորդումներ, մի մասը` թոք-շոուներ, մի մասը` հաղորդաշարեր, իսկ մի մասն էլ` սերիալ: Դա նորմալ է, բայց կան հեռուստատեսություններ, որոնց թվում է, թե բոլորը սերիալ են ուզում, և առավոտից երեկո ամբողջ եթերը սերիալախեղդ է լինում:

Շատ եմ սիրում Մալյանի «Եռանկյունին», «Մենք ենք, մեր սարերը» և  այլն: Իսկ կինոթատրոն գնում եմ «Ոսկե ծիրանի» օրերին, այդ 7 օրը, արդեն 3 տարի է, օրվա մեծ մասը կինոթատրոնում եմ անցկացնում, և պարտադիր չէ, որ միայն ֆիլմ նայեմ, ուղղակի դիտարկում եմ մթնոլորտը, ո՞վ եկավ, ո՞վ գնաց, որ ֆիլմին ինչքա՞ն մարդ գնաց:

arm136526776222Նունե Սարգսյան. «Կինոարտադրանքի հասանելիությունը հանրությանը այսօր ավելի մեծ խնդիր է, քան արտադրված ապրանքի որակը»

Ես կարծում եմ, որ մենք ավելի շատ ֆիլմեր ունենք նկարված, քան դրանց մասին  գիտենք, քանի որ եղած արտադրանքը հասարակությանը չի ներկայացվում: Այսինքն` հեռուստատեսությունը լավ չի աշխատում այդ իմաստով: Հեղինակները, պրոդյուսերները, ռեժիսորները ամեն ինչ անում են ֆիլմ ստեղծելու համար, բայց ոչինչ չեն կարողանում անել ֆիլմը հասանելի դարձնելու ուղղությամբ:

Թող ֆիլմը չունենա շատ բարձր մակարդակ, բայց դրա վերաբերյալ լինեն քննարկումներ, հանրությանը իրազեկվի, որ նկարահանվում է այս կամ այն ֆիլմը, ներկայացվի տարբեր հարթակներում, հեռուստատեսություններում, կինոհաղորդաշարերում, կամ քննարկումներ կազմակերպվեն տարբեր հարթակներում: Տարբեր հեռուստաֆորմատներով ներկայացվի մերօրյա կինոն. Ի՞նչ ունենք և ի՞նչ չունենք, ո՞ւր ենք  գնում: Այսօր հանրությանը հասանելի են միայն կոմերցիոն կինոծրագրերը, և մեր  պատկերացումները արդի կինոյի մասին սահմանափակվում են հենց դրանցով: Ասեմ, որ այդպիսի ֆիլմերից «Գարեգին Նժդեհը», «Սպանված աղավնին» լուրջ մասն են կազմում այսօրվա կինոշուկայի. լավ է, որ կան այդ ֆիլմերը, լավ է, որ  ցուցադրվում են, քննարկվում են և այդպիսով խոսակցություններ են ծավալվում:

Բայց այսօր շատ մեծ աշխատանքներ կան անելու  կինոոլորտում: Ստեղծագործողը պիտի կարողանա տեսնել, թե իր ստեղծած ֆիլմը ինչ ազդեցություն է թողնում հասարակության վրա, որպեսզի կարողանա վաղն ավելի լավ ֆիլմեր ստեղծել: Իմ կարծիքով` այս իրավիճակի պատճառներից մեկն էլ հեռուստատեսության աշխատանքի թերությունն է: Դա շատ լուրջ խնդիր է` կինոարտադրանքի հասանելիությունը հանրությանը այսօր ավելի մեծ խնդիր է, քան արտադրված ապրանքի որակը: Առաջինի թերացումը բերում է լրիվ անհաղորդության, իսկ անհաղորդությունն ուղղակի սպանում է ցանկացած զարգացում և առաջընթաց:

Մեկ կինոթատրոնով ինչքա՞ն կարող ենք ձգել, չկա մի տեղ, որտեղ նայես հայկական կինո: Եվ եթե չլիներ ՙՈսկե ծիրանը՚, մեծ հաշվով մի մեծ խմբի համար հայկական կինոն հասանելի չէր լինի: Ուրիշ հարթակներ չունենք:

Կինոթատրոնում տեսածս վեջին հայկական ֆիլմը  «Գարեգին Նժդեհն» է: Ես նայում եմ ամեն ինչ, որ հասկանամ` ինչպիսին է այսօրվա կինոարտադրանքը: Շատ եմ սիրում Մալյանի ֆիլմերը և հաճույքով եմ նայում, քանզի լինելով խիստ ազգային, իմ կարծիքով, հասկանալի են բոլորին:

Ռուզան ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՆ

 

Դիտվել է 587 անգամ